وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدَاً ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ « 100 »
تفسير :
وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ
اين آيه در مقام بيان حكمى است عام دربارهء مسلمين از آغاز تكوّن هستهء داخلى ملّت آنها به وسيلهء بعثت پيامبر اسلام و دعوت او تا پايان وجودى آنها . در اين آيه همهء مسلمين ابتدا به دو قسم تقسيم شدهاند : سابقين اولين ، و تابعين به احسان .
مراد از قسم اول كسانى هستند كه از ابتداى دعوت ، دور آن حضرت را گرفته و در قبولى دعوت و پذيرش كتاب و شريعت او بر ديگران سبقت جسته و هستهء مركزى اسلام را تحت رهبرى الهى او تشكيل دادند و از اين رو دو عنوان سابقين و اولين را حيازت نمودند . و اينان عمدتاً مركّب از دو طايفه بودند : مهاجران مكّه و احياناً غير مكّه ، و انصار يعنى اهل مدينه و اندكى از غير آنها . و خدا اين دو گروه تازه تشكيل شده را « السابقون الأوّلون » ناميد .
و مراد از قسم دوم كسانى هستند كه در پذيرش دعوت ، پيرو پيشگامان نخستين شدند ، و در مراحل تشكيل ملت اسلامى و دولت حقّهء الهى تابع اولين شدند . و اين قسم است كه تا حال ادامه داشته و الى الابد - ان شاء اللَّه - ادامه خواهد داشت .
معناى آيه : سبقتجويان و پيشگامانِ نخستين يعنى در پذيرش دعوت و شريعت كه در صدر اوّل ، مهاجران و انصار بودند و كسانى كه از آنها به خير و نيكى پيروى
تفسير روان (فارسى) — صفحة 320
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٢٠