و خسارت . تربُّص : انتظار . دوائر : جمع دائره ، حادثهء بد كه گويى دور انسان را احاطه كرده است . سوء مصدر است و اضافهء دائره به آن براى مبالغه است مانند رجلُ صدقٍ و رجلُالصدقِ .
تفسير :
الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْراً وَ نِفَاقاً وَ أَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَاأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
يعنى : باديهنشينان عرب يا مطلق باديهنشينان خواه عرب يا عجم ، در كفر و نفاق ، شديدترند ، و سزاوارترند كه حدود و مرزهاى آنچه را خدا بر فرستادهء خود نازل كرده است ندانند . يعنى چون آنها از شهر و مجامع تمدن بشرى ، از نظر فرهنگى و اجتماعى دورند ، سخت محكوم جاهليت طبيعى قديم بشرند ، و در اسارت تقليد كوركورانه از عقايد خرافى و رسوم جاهلى گذشتگاناند ، و از علوم دينى و اخلاق انسانى و آداب و فضايل نفسانى بهرهء به سزايى ندارند .
و مراد از « حدود ما أنزل اللَّه » مرزها و ثغور دين و احكام شريعت است كه خود ، عالمى است از معنويات ، داراى حدود و ثغور . و خداوند عليم و حكيم است ، يعنى دانا به همه چيز از امور مربوط به شهرى و باديهنشين ، و حكيم در آفرينش و تكليف .
وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن يَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَماً وَ يَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
يعنى : و از باديهنشينان عرب كسانى هستند كه آنچه را در راه خدا مىدهند غرامت مىشمارند ، زيرا چون براى خدا نمىدهند ، بلكه از روى ريا يا تقيه مىدهند ، طبعاً برايشان خسارت است . و پيوسته در انتظار ورود حادثهاى بد براى شمايند ، از شكست در جنگ و فقر مالى و امراض عمومى و اختلاف داخلى و عمدتاً سقوط دولت اسلامى . و جملهء « عليهم دائرة السوء » يا انشاى نفرين است يعنى حادثهء بد بر آنها فرود آيد ، و يا اخبار است يعنى براى آنها حادثهاى پيشبينى شده است . و خدا شنوا و داناست ، هيچ صداى قابل دركى از حيطهء قدرت سامعهء او خارج نيست ، و هيچ شيئى در گسترهء عالم هستى از احاطهء علم او بيرون نيست .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 318
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣١٨