تفسير :
وَمِمَّنْ حَوْلَكُم مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَاتَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ
خطاب به مسلمين است دربارهء چند طايفه كه در اطراف مدينه باديهنشين بودند ، مانند برخى از قبيلهء جُهَينه و اسلم و اشجع و غِفار كه چون به مدينه مىآمدند تظاهر بهاسلام داشتند و در ميان قوم خود يهودى يا مسيحى بودند ، و همچنين عدّهاى از اهل خود شهر .
معناى آيه : اى پيامبر ، از كسانى كه در اطراف شهر شما از باديهنشينها هستند و نيز از خود اهل شهر ، گروهى منافقاند ؛ آنها به نفاق عادت كرده و خو گرفتهاند ؛ تو آنها را نمىشناسى ، ما آنان را مىشناسيم . يعنى در حفظ نفاق باطنى و تحفّظ بر شئون ظاهرىِ آن به گونهاى ماهرند كه تو با كمال درايت فكرى و علم به حال اجتماع ، بر آنها اطلاع ندارى .
سَنُعَذِّبُهُم مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ
يعنى : به زودى ما آنها را دوبار عذاب مىكنيم ، يك بار بهوسيلهء سوابق نفاق و افشاى آن در ميان مردم و گرفتارىهاى ديگر ، و بار ديگر به مرگ و عذابهاى پس از آن در عالم برزخ . سپس آنها بهسوى عذابى بزرگ يعنى عذابهاى آخرت ، بازگردانده مىشوند .
وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَن يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
اين آيه مربوط است به گروهى از اهل مدينه و اطراف آن اعمّ از منافق و ضعيفالايمانها كه هر چند گناه تخلّف را داشتهاند ، لكن به جاى عذرهاى دروغين به گناهان خود اعتراف نمودهاند .
معناى آيه : و از اهل مدينه و اطراف آن ، ديگرانى هستند كه به گناهانشان اعتراف كردند ، آنها عمل صالح را با قسمتى از عمل زشت در آميختهاند ، كارهاى خوبشان با تخلّف از جنگ مخلوط شده ، يا تخلّف از جنگ با اقرار و اعتراف مقرون شده . اميد است كه خدا به آنها عطف توجه كند ، زيرا خداوند بسيار آمرزنده و مهربان است .
توهّم نشود كه كلمهء « عسى » دلالت بر اميد دارد و حالت اميد ، مستلزم جهل و عجز
تفسير روان (فارسى) — صفحة 322
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٢٢