ششم « والغارمين » در جهت بدهكاران يعنى كسانى كه بدهى بر آنها چيره شده و توان پرداخت ندارند كه بدهى آنها از صدقات ادا شود .
هفتم « وفي سبيل اللَّه » در جهت سبيل اللَّه يعنى در هر كار خيرى كه به سود اسلام و مسلمين است ، نظير بناى مسجد و تكيه و مدرسه ، و كاشتن نهال و راهاندازى آب چشمه و نهر و قنات و سدّ ، و طبع و نشر كتابهاى دينى و غيره .
هشتم « و ابنالسبيل » يعنى در جهت فرزندان راه ، و مراد كسانىاند كه توشه و وسايل سفر ندارند يا در ميان راه وامانده شدهاند ، خواه سفر حسّى باشد يعنى از مكانى بهمكانى رفتن ، يا معنوى و غيرحسّى مانند كسانى كه در راه تحصيل علم دين و فنون مورد نياز ضرورى مسلمين هزينهء سفر ندارند .
فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
يعنى : اينكه صدقات از آنِ گروههاى فوق است و آنها استحقاق آن را دارند ، مقدّر و تعيين شده بهتقدير خاصى از جانب خداوند است ، و خدا دانا و حكيم است . و معناى از جانب خدا بودن اين است كه از علم ازلى او سرچشمه گرفته و در لوح محفوظ مندرج گشته و سپس به جامعهء بشرى ابلاغ گرديده است . و ذكر علم و حكمت اشاره به اين است كه تشريع اين حكم مبنى بر علم او به مصالح ارباب اموال ، و حالات مستحقّين ، و نظارت ولىّ امر آنها ، و صلاح اتمّ همهء مجتمع است و حكمى است روى حسن تقدير و دقت و متانت در تكوين و تشريع .
بدان كه توجه به نكات زير دربارهء روشن شدن مفاد اين آيه لازم است :
اول - ظاهر لام « للفقراء » الى آخر ، ملكيت است ، لكن بيان اينكه مستحقّين زكات از چه زمانى مستحقّ آن و از چه زمانى مالك مىشوند ، و نيز صاحبان اموال از چه وقتى مأمور به اخراج و پرداخت مىگردند در كتابهاى فقهى است ، و قدر متيقّن اين است كه مستحقّين پس از دريافت ، مالك مىشوند .
دوم - مراد از صدقات در آيه ، زكات خاص اصطلاحى معروف در شريعت اسلام است ، ولى ريشهء آن ، زكات معروفى است كه در آيات مكّى آمده و در ميان همهء فرقههاى كفّار نيز بوده ، يعنى انفاقى كه بشرها طبق غريزهء نوعدوستى و فطرت خيرخواهى و طبع ذاتى
تفسير روان (فارسى) — صفحة 290
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٩٠