لغت و اعراب :
زَهَقَ الشيءُ - از باب مَنَع - : خارج شد ، باطل و نابود گرديد . فَرِقَ منه - از باب عَلِم - :
ترسيد از او . ملجأ : پناهگاه . مغارات : جمع مغارة ، غار و شكاف در كوه و درّه . مُدَّخَل اسم مكان دخل است از باب افتعال ، جاى فرو شدن و پنهان شدن مانند سوراخى در زمين و غيره . جَمَحَ الحيوانُ - از باب مَنَع - : به سرعت رفت ، سركشى و چموشى نمود .
[ گرفتارىها وناهنجارىهاى منافقان ]
تفسير :
فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِى الْحَيَاةِ الدُّنْيَا
پس نه اموال آنها تو را شگفتزده كند و نه اولادشان ، يعنى : نه فزونى اموال و وسعت و تنوع و رفاهشان در زندگى ، و نه زيادى اولاد و عِدّه و عُدّهء آنها ، زيرا جز اين نيست كه خداوند مىخواهد آنها را در اين زندگى دنيا بهوسيلهء همانها در عذاب افكند . به خاطر آن كه پيوسته متحمل رنج تحصيل ، و سرگرمى حفظ و تدبير و تربيت و تكثير آنها هستند و در همهء عمر بهخاطر عدم ايمان و عمل ، استفادهء اخروى از آنها ندارند .
وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ
يعنى : و خدا مىخواهد كه جانشان از تن بيرون رود در حالىكه كافرند . و اين ارادهء خدا به خاطر سوابق كفر و فسق آنهاست كه پس از بارها اتمام حجت ، از انكار و عناد خود دست برنداشتند .
وَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنكُمْ وَمَا هُمْ مِنكُمْ وَلكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ
يعنى : و آنها به خدا سوگند ياد مىكنند كه حتماً از شما هستند در حالىكه از شما نيستند ، زيرا كفر درونى و تضاد اعتقادى و نفاق باطنى و عملهاى سرّى ضد دينى ، آنها را كاملًا از شما جدا كرده است . و لكن آنها گروهى هستند كه مىترسند ، يعنى بيم از قدرت شما آنها را به محافظت شديد ظاهرى وا داشته است .
لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ
يعنى : اگر آنها پناهگاهى يا غارهايى يا دخمه و سوراخى مىيافتند ، يعنى براى