نداشته باشيد و يا دوشهايتان سنگينبار از مشاغل مالى و تجارى و علايق خانوادگى و غيره باشد ) و در راه خدا با اموال و جانهاى خود جهاد نماييد . مراد در راه تحصيل رضاى او ، يا اطاعت فرمان پيامبر او ، يا نشر دين و كتاب او ، يا عزت و شوكت و قوّت حكومت اوست .
ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
يعنى : اگر شما مىدانيد و آشنا به مصالح فردى و اجتماعى جهاد هستيد ، خواهيد دانست كه اين جهاد براى شما بهتر است ، يعنى از جان و مال و اولاد و حظوظ دنيوى ديگرتان .
و بايد دانست كه عموم تكليف در اين آيه منافات با برخى از آيات ندارد كه حكم جهاد ، برخى از افراد مجتمع را شامل نيست ، مانند آيهء 91 همين سوره لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَايَجِدُونَ مَايُنْفِقُونَ حَرَجٌ ، زيرا مراد در اينجا مقيّد به غير مواردِ استثنا شده است . علاوه آن كه طبق آنچه گذشت ، اوامر صادره در اين غزوه امتحانى بوده و شامل شدن عموم آيه بر برخى از معذورين در اوامر امتحانى محذورى ندارد ، نظير امر ابراهيم خليل عليه السلام به ذبح فرزندش اسماعيل ، يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ [ صافات ، 102 ] .
لَوْ كَانَ عَرَضاً قَرِيباً وَسَفَراً قَاصِداً لَاتَّبَعُوكَ وَلكِن بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ
آيه در نكوهش متخلفان است . يعنى : اگر چيزى كه آنها را بهسوى آن مىخوانى اموالى در دسترس و نزديك و سفرى كوتاه و آسان بود ، به يقين تو را پيروى مىكردند ، و لكن راه دراز و با مشقّت براى آنها دور و دشوار آمده ، و به زودى يعنى پس از برگشتن سپاهيان اسلام بدون ضرر و آسيب ، آنها براى اينكه از تخلّف خود مورد نكوهش قرار نگيرند به خدا سوگند خواهند خورد كه اگر ما مىتوانستيم همراه شما بيرون مىشديم .
يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
يعنى : آنها خود را به هلاكت و نابودى مىافكنند . مراد اين است كه چه هلاكتى بالاتر از اينكه از دستور مؤكّد پيامبر در امر جهاد تخلّف نمايند و پس از آن در مقام عذر بىمورد به
تفسير روان (فارسى) — صفحة 277
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٧٧