[ اسلام دين غالب جهان ]
تفسير :
يُرِيدُونَ أَن يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ
يعنى : آنها مىخواهند نور خدا را با دهانهاى خود خاموش نمايند . قصد دارند دلايل روشن توحيد و رسالت را كه پيامبر اسلام در برابر آنها و همهء جهانيان برپا كرده و همانند نور در نزد عقلا و اهل انديشه و تدبّر روشن است به سخنانشان كه نشأتيافته از دهان است و ريشه در عقل و منطق و برهان ندارد ، باطل سازند .
وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَن يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
يعنى : ولى خدا نمىگذارد و ابا و امتناع دارد جز از اين كه نور خود را به اتمام رساند هرچند كافران خوش ندارند . يعنى خدا اراده نموده دين و شريعت اسلام را بهوسيلهء پيامبر خود در آغاز در محيط دعوت او با دفع هر مخالف و سركوب هر مانع ، پىريزى و تثبيت نمايد و به تدريج رشد دهد تا آن روز كه ارادهء جدّىاش تعلّق گيرد جهان را يكسره زير پوشش آن درآورد و طغيانگران را نابود سازد و حكومت روى زمين را از آنِ صالحان و اولياى خود قرار دهد .
هُوَ الَّذِى أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِالْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
يعنى : او كسى است كه پيامبر خود را همراه هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر هر دين پيروز گرداند هر چند مشركان خوش ندارند .
اين آيه به منزلهء شرح و بيان از جملهء « يتمّ نوره » در آيهء سابق است ، و مراد از « هدايت » قرآن است كه سراپا هدايت و وسيلهء رهنمايى و رهيابى جهانيان است . و مراد از « دين حق » شريعت اسلام است . و تعليل « ليظهره » مفيد اين است كه فرستادن پيامبر يا دين اسلام بدين منظور است كه آن را بر هر آنچه « دين » ناميده مىشود پيروز سازد ، خواه دين حقيقى و شريعت الهى باشد كه عصرش منقرض شده مانند يهوديت و نصرانيت پس از بعثت محمّد صلى الله عليه و آله و يا ساختهء دست بشر باشد . و پيروزى اسلام بر آنها پيش از ظهور مهدى موعود عليه السلام به منطق و برهان است ، و پس از ظهور او بهبراندازى تكوينى و نابودسازى همهء آثار .