يعنى : پس آنها در نتيجهء آن اشتراى خود ، از راه خداوند ، يعنى از دين و كتاب او اعراض كردند و ديگران را نيز كه عبارت از انبوه آيندگان مجامع انسانىاند جلوگيرى كردند . حقيقت اين است كه بسيار زشت است آنچه آنها عمل مىكردند .
لَايَرْقُبُونَ فِى مُؤْمِنٍ إِلّاً وَلَا ذِمَّةً وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ
يعنى : دربارهء هيچ مؤمنى حقّ خويشاوندى و معاهدهاى را رعايت نمىكنند ، و آنها همان تجاوز پيشگاناند .
فَإِن تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِى الدِّينِ
يعنى : اگر بعد از اين از شرك و كفرشان توبه كردند و نماز را برپا داشتند و زكات پرداختند ، برادران دينى شما خواهند بود . مراد اين است كه اگر پس از توبه و ايمان ، فروع عملى اسلام را نيز به كار بندند ، كه در رأس احكام عبادى آن نماز ، و در رأس احكام اجتماعى آن زكات است .
پس مراد از زكات در اينجا معناى اصطلاحى فقهى آن است كه در مدينه تشريع شد و عبارت است از ماليات خاص اسلامى كه از نُه چيز دريافت مىشود و در هشت مورد مصرف مىگردد . و ممكن است مراد ، زكات معروف مجامع عقلايى باشد ، يعنى بذل مقدارى از مال به ضعفا و مستمندان و در راه امور خيريه طبق غريزهء بشر دوستى و به اقتضاى طبع انسانى و نوعپرورى .
وَنُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
يعنى : و ما پيوسته آيات خود را براى گروهى كه مىدانند تفصيل مىدهيم . مراد ، آيات كتاب كريم است و تفصيل آن ، شرح و تفصيل احكام شريعت به وسيلهء آن است ، نظير احكام كفّار و بيان حال معاهَدان از پيمان شكنان و وفاداران ، و روش اسلام با آنها و حال آنها اگر اسلام آورند .
و « يعلمون » در اين گونه موارد بهمعناى استعداد دانش يا تفكّر و تدبّر و تشخيص حق از باطل است . يعنى تفصيل احكام براى كسانى است كه استعداد فهم و درك دارند و يا اهل تدبر و تعقلاند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 248
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٤٨