برخورد با كفّار است به قرينهء آن كه در آن روز تنها دشمن مسلمين آنها بودند ) ثابت و استوار باشيد و خدا را بسيار به ياد آوريد ، يعنى به زبان و دل و مقاومتهاى جهادى ، شايد رستگار گرديد .
وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
يعنى : و از خدا فرمان بريد ، فرامين او در احكام اصولى و فروعى است كه متوجه شما ساخته است . و از فرستادهء او نيز فرمان بريد ، يعنى در اوامر مولوى او كه از آن جمله دستوراتى است كه در مقام جنگ و نبرد صادر مىكند .
وَ لَاتَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
يعنى : و هرگز نزاع و جدال نكنيد . مراد نهى از مطلق اختلاف و نزاع ميان مسلمين است خاصه در مقام جنگ و ايّام درگيرى هرچند به گفتار و جدال لفظى باشد ، چنان كه در جنگ بدر دربارهء غنائم و اسراى جنگى و در غزوهء احد راجع به بيرون شدن از شهر مدينه اتفاق افتاد . كه اگر چنين كنيد ضعيف و ناتوان مىشويد و بادتان نمىوزد ، كنايه از اين كه حكومتتان سقوط مىكند و مهابت و شوكتتان زايل مىگردد و بيرق استقلالتان برافراشته نمىشود و باد به پرچمتان نمىخورد . و صبر كنيد كه البته خداوند با صابران است .
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِن دِيَارِهِم بَطَراً وَ رِئَاءَ النَّاسِ وَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِاللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
اشاره به حال بيرون آمدن مشركان از مكّه بهسوى بدر است .
يعنى : و هرگز همانند كسانى نباشيد كه از وطن و ديار خود در حال عيش و سرمستى نعمت ، و خودنمايىِ به مردم بيرون شدند ( چنان كه گفتهاند : مشركان مكّه در سير بهسوى بدر ، همه گونه وسايل طرب از خوانندگان و نوازندگان و رقّاصان و ادوات طرب و وسايل خمار و قمار و مغنّى و مغنيّات همراه خود داشتند ) در حالى كه پيوسته مردم را از راه خداوند جلوگيرى مىكردند ، و خدا به آنچه انجام مىدهند احاطه دارد .
يعنى احاطهء علمى دارد همان گونه كه بر ذرّات جهان هستى ، احاطهء وجودى و توانى و رحمتى دارد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 217
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢١٧