يعنى : و لكن خدا سالم داشت . او شما را از بيم و هراس و اختلاف و نزاع محفوظ داشت . حقيقت اين است كه خداوند به آنچه در سينههاست داناست . يعنى و از آن جمله آنچه در دل سپاهيانت از مراتب ايمان ، و بيم و اطمينان ، و رضايت و كراهت ، و انقياد و طاعت است مىداند .
وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِى أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَ يُقَلِّلُكُمْ فِى أَعْيُنِهِمْ
يعنى : و آن روز زمانى بود كه هنگام شروع به جنگ و برخورد ، خدا آنها را در چشم شما اندك نشان مىداد و شما را هم در چشم آنها اندك مىكرد . يعنى چنين كرد براى اين كه هر دو گروه به جنگ روى آوريد و با تصميم جدّى رزم كنيد . و گفته شده كه اين امر به گونهاى بود كه مسلمين در حال شروع به جنگ سپاه كفر را هفتاد تا صد نفر حدس مىزدند و كفّار هم مسلمين را به اندازهء خورندگان يك شتر مىديدند .
لِيَقْضِىَ اللَّهُ أَمْراً كَانَ مَفْعُولًا
يعنى : خداوند مقدمات جنگ را بدان گونه كه منجر به جنگ شود فراهم نمود تا آن كار را كه شدنى بود و از ازل مشيّت الهى بر آن تعلّق يافته بود ، متحقق سازد . و اين جمله تكرار و تأكيد همان است كه در آيهء 42 گذشت . و ممكن است آن جمله تعليل تلاقى بدون پيشبينى ، و اين جمله ، تعليل كمتر نشان دادن باشد .
و بايد دانست كه ظاهر اين آيه با آيهء 13 آلعمران تنافى دارد ، زيرا عبارت آنجا در مورد برخورد دو گروه نسبت به ديدن كفّار اين است : يَرَوْنَهُم مِثْلَيْهِمْ رَأْىَ الْعَيْنِ يعنى كفّار ، مسلمين را به ديد چشم ، دو برابر مىديدند . و مفاد اين آيه اين است كه آنها مسلمين را كمتر از واقع مىديدند . و لكن با ملاحظهء علل مفهوم از آيات معلوم مىشود كه آيهء مورد بحث ، مربوط به آغاز جنگ و زمان شروع است تا كفّار از تصميم خود سست نشوند ، و آيهء آلعمران مربوط به بعد از شروع و زمان داغ شدن تنور جنگ است تا آن كه چون مسلمين را چند برابر خود ببينند رعب و ضعف در آنها پيدا شود ، و چنين شد . بنابراين ، تعليلى كه در اين آيه آمده ، طرفينى است و هريك از دو گروه ، ديگرى را اندك مىديد ، و تكثيرى كه در آيهء آلعمران است يك طرفه است ، يعنى تنها كفّار ، مسلمين را دو برابر مىديدند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 215
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢١٥