عن بيّنةٍ اول متعلّق است به ليهلك ، و دوم متعلّق به يحيى .
[ مقدمات جنگ بدر ]
تفسير :
إِذْ أَنْتُم بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُم بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ
يعنى : تلاقى دو سپاه هنگامى بود كه شما مسلمين در ساحل نزديكتر به مدينه و آنها در ساحل دور تر بودند و سواران ، يعنى قافلهء تجارتى مشركان در موضعى پايينتر از شما يعنى دور از دسترس شما بودند . و اين جمله ، اشاره به موقف مسلمين است كه در آيهء يازده گذشت كه شنزارى بوده و پاهايشان در آن فرو مىرفته و حمله و فرار سخت بوده ، و محل سپاه شرك محكم و قابل اعتماد ؛ و مسلمين آب نداشتند و آنها مسلّط بر آب بودند .
وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِى الْمِيعَادِ
يعنى : و اگر با هم قرار مىگذاشتيد ، حتماً در وعده اختلاف مىكرديد .
اين تلاقى و برخورد و جنگ نابرابر براى شما پيشبينى نشده بود ، بلكه غيراختيارى و به اراده و مشيّت حتمى خدا بود ، و گرنه اگر پيشبينى مىكرديد و مىخواستيد قرار بگذاريد بىترديد در صورتى كه به وضع موجود و حال طرفين توجه داشتيد در اصل قرار اختلاف مىكرديد و چنين قرار نمىگذاشتيد ؛ و با عدم توجه به وضع موجود ، پس از مشاهدهء حال تخلّف مىنموديد .
وَلكِن لِيَقْضِىَ اللَّهُ أَمْرَاً كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ وَ يَحْيَى مَنْ حَىَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ
يعنى : و لكن خدا خواست كه چنين تلاقى و برخوردى تحقق يابد تا خدا كارى را كه بايد انجام گيرد و ارادهء حتمى و ازليش به آن تعلق گرفته ، تحقّق بخشد و تمام كند ، يعنى شكست تاريخى و ابدى شرك در برابر اسلام به گونهء خرق عادت و اعجاز آشكار . تا آن كه در اين معركه هركس مشرك است و هلاك مىشود از روى حجت و برهان روشن هلاك شود ، و هركس اسلام را پذيرفته و زنده مىماند بر اساس حجت و برهان زنده ماند ، و خداوند به يقين ، شنوا و داناست .