هر زمانى كه پيوسته در حدّ ميسور خود با كفّار و اصحاب فتنه در مبارزه و نبردى سرد و گرم باشند تا آنجا كه بهكلّى فتنهء بهمعناى اعم از روى زمين زدوده شود و همهء دين از آنِ خدا باشد . يعنى دين مورد عمل مجتمع يكى باشد و همان باشد كه خدا مىخواهد و باقى اديان و مذاهب به مرگ صاحبانشان و يا بهگرويدنشان به اسلام باطل و مضمحل گردد .
بايد دانست كه اين خطاب و تكليف براى مسلمانها فعلًا مقدور نيست و اگر چنين چيزى را بخواهند قدم اول ، تشكيل حكومت الهى است به وسيلهء انتخاب اصلح علماى اسلام و تقويت ولايت او ، و بىترديد ، جز اين راه جامعهء اسلامى را توانى بر امتثال آيه نيست . و اين آيه نظير وَلْتَكُن مِنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ [ آلعمران ، 104 ] است ، و راه صحيح حقيقى ظهور مهدى موعود - ارواحنا فداه - است .
فَإِنِ انتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
يعنى : پس اگر كفّار از كفر و فسق و مبارزه با دين حق باز ايستند ، يعنى ايمان آورند و تسليم شوند ، خداوند به كردار آنها بيناست . يعنى ايمان آورندگان و تسليمشوندگان واقعى را مىشناسد و كسانى را كه به دامن اسلام بازگشتهاند مىپذيرد .
وَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلَاكُمْ نِعْمَ الْمَوْلَى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ
يعنى : و اگر كفّار معاصر پيامبر از دعوت او روى برتافتند ، و يا كفّار جهان از دعوت داعيان اسلام در هر عصر و زمانى اعراض نمودند ، پس بدانيد كه خداوند مولا و سرپرست و ياور شما مسلمين است . يعنى بايد در مقابل آنها طبق اقتضاى هر زمانى مقابله كنيد و هراسى به خود راه مدهيد . و او نيكو مولا و سرپرست و نيكو ياور و معين است .
وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ « 41 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 208
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٠٨