يعنى پس از هزينهء بىنتيجه در بدر و احد و غيره ، در فتح مكّه براى ابد مغلوب خواهند شد . پس دو جملهء « تكون حسرة » و « ثم يغلبون » اشاره به جنگ احد و فتح مكّه است ، و اين از مَلاحم - يعنى اخبارات غيبى قرآن - است .
وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ
يعنى : و كسانى كه كفر ورزيدند ، خواه اين گروه و خواه ساير فِرَق كفّار ، پس از مرگ بهسوى دوزخ گردآورى مىشوند . يعنى نتيجهء تلاشهاى بىموردشان ، شكست در دنيا و عذاب در آخرت خواهد بود ، و اين فرجام همهء كسانى است كه در برابر حق بايستند و درصدد حذف آن برآيند .
لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ
يعنى : جمع كردن كفّار و گردآورى آنها در صحنهء محشر به خاطر اين است كه خداوند پليد را از پاكيزه جدا كند ، يعنى كفّار را از مؤمنان ، يا اموال انفاق شدهء پليد آنها را از انفاقات پاكيزهء مؤمنين جدا سازد ، و برخى از پليدها را بر روى برخى ديگر قرار دهد و جمع نمايد ؛
فَيَرْكُمَهُ جَمِيعاً فَيَجْعَلَهُ فِى جَهَنَّمَ أُولئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
يعنى : سپس پليدها را خواه خود كفّار باشند ، خواه اموال انفاقى آنها ، بر روى هم ريخته و انباشته كرده ، همه را در جهنّم قرار دهد . و تعبير مفرد از « خبيث » و ارجاع ضماير مفرد با اين كه مراد جمع است و كيفيت وارد كردن آنها به جهنّم كه گويى بارهاى هيزم يا پارههاى سنگاند ، اشاره به خسّت و ذلّت و بىارزش بودن آنهاست . و آنهايند كه واقعاً زيانكارند .
زيرا به جاى آن كه در صحنهء تجارت دنيا و آخرت با سرمايهء عمر و استعدادهاى بدنى و امكانات مالى ، كمالات انسانى را در دنيا و سعادت همه جانبه را براى آخرت تحصيل كنند و صاحب سود كلان در اين تجارت شوند ، همهء سرمايه را در هوا و هوس مصرف نموده ، وجود و هويّت خويش را به زيان دادهاند .
قُل لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِن يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ وَإِن يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ « 38 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 205
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٠٥