[ جنگ تا رفع فتنه ]
وَإِن يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ
« سنّة الأولين » بهتقدير « سنّتنا فى الأولين » است ، يعنى و اگر آنها باز گردند ، مراد آن كه به معاندت و برافروختن فتنهء جنگ ادامه دهند ، به يقين سنّت جاريه و عادت ديرينهء ما دربارهء پيشينيان ، گذشته است كه آنها را به عذابهاى گوناگون آزمايش مىكرديم سپس هلاك مىنموديم ، و نظير آنها را دربارهء اينها هم جارى مىكنيم چنان كه در بدر انجام داديم .
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَاتَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلّهِ فَإِنِ انتَهَوْا فَإِنَّ اللّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ « 39 » وَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ مَوْلَاكُمْ نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ « 40 »
تفسير :
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَاتَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ
ممكن است مخاطب در اين آيه پيامبر و مسلمينِ آن روز مدينه باشند كه هر روز آماج فتنهها و توطئهها و تكذيب و توهين و هجمهها به اسلام بودند . پس دستور آيه اين است كه بايد پيوسته با آنها در نبرد باشيد به گونهاى كه آنها را تضعيف كنيد و همهء فتنهها را زايل نماييد . و مراد از دين ، احكام حكومتى و اجتماعى اسلام است . يعنى در نتيجهء تضعيف دشمن ، تنها احكام اسلامى را در ميان مجتمع جارى نماييد كه قانونى غير اسلام عملى نباشد و كفّار در اقلّيّت و زير سلطه و ذمّهء مسلمين درآيند .
و ممكن است خطاب در آيه به تمام مسلمين در هر عصر و زمانى در طول تاريخ باشد و مراد از « فتنه » كفر و شرك و گناهان كبيره و ساير اقسام فسادهاى اخلاقى و عملى باشد كه بشر هميشه گرفتار آنهاست . پس مفاد آيه اين است كه واجب است بر همهء مسلمين در