نخستين فرزند او تا آخرين فرد وقت انقراض نسل او ؛ كه خطاب نسبت بهموجودين هر عصرى فعلى و نسبت به گذشتگان و آيندگان انشائى باشد . و بنابراين ، مراد از « نفس واحده » آدم ابوالبشر و مراد از « زوجش » حوّا همسر اوست .
و ممكن است مخاطب آيه يكايك اولاد آدم به نحو عام استغراقى باشد . پس « نفس واحده » پدر هر فرد و « زوج او » مادر اوست . يا مراد از نفس واحده « اسپر » در نطفهء مرد و زوجش « اوول » در نطفهء زن است . يعنى خدا فرد فرد شما را از يك پدر و يك مادر ، يا يك اسپر و يك اوول آفريده است .
و نيز بايد دانست كه ظاهر « لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا » مجرّد انس مرد با زن و دلگرمى و رفاقت در زندگى است و بيش از زوجيت تكوينى را دلالت ندارد ، لكن از شرايع آسمانى مسلّم شده كه تماس نزديك مرد و زن و برخورد آميخته به شهوت جز از راه ازدواج شرعى و ارتباط عقدى حلال نيست .
فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفاً فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَت دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحاً لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ
اين آيه بيان حال بسيارى از معتقدان توحيد است كه پس از ازدواج و شروع بهزندگى مشترك گاهى در لفظ و گاهى عملًا گويى با خدا پيمان مىبندند كه در فرض شمول رحمت و ادامهء زندگى و تولد فرزندانى صالح ، پيوسته سپاسگزار خدا باشند ، سپس پيمان مىشكنند و روح توحيد را هم از دست مىدهند .
معناى آيه : پس چون نفس واحده با زوج خود آميزش كرد ، همسرش از وى بهبارى سبك ، باردار شد و مدتى چند با حمل سبك گذراند ، يعنى پس از انعقاد نطفه تا وقتى كه خلقت بچه كامل شد . پس چون سنگينبار گرديد هر دو نفر خدا را كه پروردگارشان است خواندند كه سوگند باد كه اگر به ما فرزندى صالح ، يعنى صالح براى زندگى و سالم و تندرست و بىعيب و نقص عطا كنى حتماً از سپاسگزاران خواهيم بود .
فَلَمَّا آتَاهُمَا صَالِحاً جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ فِيَما آتَاهُمَا
يعنى : و چون خداوند به آنها فرزندى صالح و سالم عطا كرد ، براى خدا دربارهء همان فرزندى كه به آنان داده شريك قرار دادند . بدين معنا كه در ادامهء زندگى و رشد و تكامل او
تفسير روان (فارسى) — صفحة 164
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٦٤