معناى آيه : اى پيامبر ، از طايفهء يهود حال مجتمعى را كه در نزديكى و حضور دريا بودند بپرس . مراد اهل مدين يا ايله است كه در ساحل دريا مىزيستند .
إِذْ يَعْدُونَ فِى السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ يَوْمَ لَايَسْبِتُونَ لَاتَأْتِيهِمْ
يعنى : سؤال كن از هنگامى كه در روز شنبه تجاوز مىكردند ، يعنى دربارهء تعظيم روز شنبه و اجتناب از صيد ماهى در آن روز كه حكم مؤكّد تورات است تخلّف مىكردند و ماهى مىگرفتند . يعنى سؤال كن از تجاوز آنان زمانى كه ماهىهاى آنها در روزى كه سبت مىكردند ، يعنى به احترام آن روز بنا مىگذاشتند كه ماهى نگيرند ، فراوان و ظاهر در روى آب و نزديك به ساحل و ماهىگيران مىآمدند ، و روزى كه سبت نمىكردند و صيد ماهى ممنوع نبود و آمادهء ماهىگيرى مىشدند ماهىها نمىآمدند . و حاصل آن كه بپرس تا اقرار كنند كه چگونه گناهان روشن را مرتكب مىشدند .
كَذلِكَ نَبْلُوهُم بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ
يعنى : ما آنها را اين گونه آزمايش مىكرديم به سزاى آن كه پيوسته از طاعت ما خارج مىشدند . و حاصل آن كه نه از آزمايش تحريم تشريعى نيكو بيرون آمدند و نه از امتحان منع تكوينى ، زيرا در مقابل آن چنين حيله مىنمودند كه تورهاى بزرگ ماهىگيرى را در روز شنبه مىافكندند تا پر شود و روز يكشنبه بيرون مىكشيدند ، و يا حوضها و آبگيرها در كنار دريا مىساختند كه پر از ماهى شود و آخر روز مىبستند تا يكشنبه صيد كنند .
وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَاباً شَدِيداً قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ « 164 » فَلَمَّا نَسُوا مَاذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ « 165 » فَلَمَّا عَتَوْا عَن مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ « 166 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 140
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٤٠