وَلَمَّا سُقِطَ فِى أَيْدِيهِمْ وَ رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِن لَمْيَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَ يَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
يعنى : و چون بنىاسرائيل رو دستشان افتاد ، يعنى متنبّه شده ، سخت پشيمان گشتند و به چشم دل ديدند كه سخت گمراه شدهاند ، گفتند : به يقين اگر پروردگار ما به ما ترحم نكند و ما را نيامرزد بىترديد از زيانكاران خواهيم بود .
بايد دانست كه مقتضاى ترتيب اين است كه اين آيه پس از آيهء بعد باشد ، زيرا پشيمانى آنها پس از برگشتن موسى از كوه طور بود ، لكن براى اهميت پشيمانى و توجه به حق ، مقدم شده و گويى ترتيب چنين است : و چون موسى بازگشت و غضبناك شد و به برادر خويش عتاب نمود ، آنها متنبّه و پشيمان شدند و توبه كردند .
وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفاً قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِن بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ « 150 » قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلأَخِي وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ « 151 »
لغت و اعراب :
غضبانَ و أسفاً هر دو صفت مشبهه و حالاند از موسى . خَلَفه - از باب نَصَر - : جانشين او شد . و خلّفه فيهم : او را جانشين خود كرد در ميان آنها . عَجِلَ الأمرَ - از باب عَلِم - : سرعت كرد در آن و پيش از وقت طلبيد آن را . ابنَ امَّ - : به حذف حرف ندا و فتح امّ - مجموع دو كلمه را براى كثرت استعمال ، مركّب و مبنى بر فتح كردهاند ، نظير خمسةَعشرَ .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 122
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٢٢