آن آيات است آن را براى خود راه و مسلك اتخاذ نمىكنند ، و اگر راه ضلالت را ببينند مانند راه و رسمى كه شيطان در مقابل خداوند و پيامبرانش اتخاذ نموده ، آن را براى خود طريقه و مسلك اتخاذ مىكنند .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ
يعنى : عدم ايمان آنها به آيات و عدم اتّباع راه رشد و پيروى از راه ضلالت ، بهخاطر اين است كه از آغاز هنگامى كه در برابر نشانههاى توحيد ما و منطق رساى پيامبران و معجزات باهرهء آنها قرار گرفتند تكذيب و انكار كردند و آنان از آن آيات غافل بودند . يعنى با توجه و علم ، آنچنان اعراض كردند كه گويى به كلّى از آنها غفلت داشتند .
وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَ لِقَاءِالآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ
يعنى : و كسانى كه آيات كتاب و نشانههاى توحيد ما در كرانههاى جهان و نفوس آفريدهها را تكذيب كردند ، يعنى مبدأ را منكر شدند ، و ملاقات روز واپسين را انكار كردند ، يعنى منكر معاد شدند ، عملهاى آنها حبط يعنى باطل و بيهوده است .
مراد از « اعمال » كارهاى خيرى است كه در زندگى پيش از تكذيب از آنها صادر شده مانند ايمان و اعتقادات نيك قلبى ، و كارهاى نيك عملى نظير اختراعات در خدمت بشر و اعانت مستمندان و صلهء ارحام و غيره . و مراد از « حَبْط » كشيده شدن قلم بطلان بر استحقاقشان در صحيفهء اعمال و سقوط پاداشهاى دنيوى و اخروى است .
هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَاكَانُوا يَعْمَلُونَ
استفهام انكارى است و مراد از « جزاء » پاداش نيك است . يعنى : آيا آنان جز به انجام عمل نيك پاداش نيك داده مىشوند ؟ يعنى چون كفر ورزيدند عملهاى خيرشان معدوم و باطل شد ، پس اعمال خير و نيكى ندارند كه پاداش خير برند .
و ممكن است مراد اين باشد كه حبط عمل آنها يعنى محكومشدن آنها بهبطلان كارهاى خير و سقوط همه از ارزش ، نوعى از جزاء است و اين جزا را به خاطر آنچه انجام مىدادند از كفر و شرك و فسق ، دريافت كردند ، نظير آيهء وَ قَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنثُوراً [ فرقان ، 23 ] و آيهء وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً [ نور ، 39 ] .
وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِن بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَداً لَهُ خُوَارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَايُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكَانُوا ظَالِمِينَ « 148 » وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِن لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ « 149 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 119
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١١٩