جريره و مؤمنان بدون وارث ، پس در اين آيه ارثبران تفضيل ندارند و محوّل به باب ارث شدهاند كه وارث ارحام ، ارحاماند و وارث زنان ، شوهران ، و وارث آزادشدگان ، آزادكنندگان ، و وارث ضامنان جريره طرف ضمان آنها ، و وارث مؤمنان بلاوارث ، امام عدل عصر او با شرايطى كه در آنجا ذكر شده است . و محتمل است مراد از « عقدت أيمانكم » تنها زوجيت باشد و ولاءهاى سهگانه خارج مىماند .
و ممكن است معناى « لكلّ » لكلّ شخص باشد و « ممّا ترك » متعلّق به « جعلنا » ، يعنى جعلنا من أجل تركته ، و « الوالدان » و مابعدش مفسّر « مَوالى » به تقديرِ : و هم الوالدان و الأقربون .
پس معناى آيه چنين است : و براى هر شخصى به خاطر مالى كه از خود باقى گذاشته موالىاى قرار دادهايم ، يعنى كسانى كه از او ارث برند ، و آنها عبارتند از پدر و مادر و نزديكان و كسانى كه با آنها پيمان بستهايد .
و اين دو معنا به يك مطلب بازمىگردد هر چند تعبير مختلف است . و « موالى » بنابر احتمال اول ارثبران و « والدان » و مابعدش ارثگذاران ، و بنابر احتمال دوم « والدان » و مابعدش نيز ارثبران است .
فَاتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ شَهِيداً
يعنى : پس نصيبشان را به آنان بدهيد . خطاب به حاكمان امت و واليان امور جامعه است كه مواظب باشند كه حصّهء هر وارثى را از تركهء ميّت به او بدهند . و حقيقت اين است كه خداوند بر همه چيز گواه است ، يا آن كه بر بالاى سر هر موجودى حاضر و ناظر است .
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِيْ تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغَوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيّاً كَبِيراً « 34 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 59
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٩