كمالى است كه مىتواند در فردى تحقق يابد و سبب برترى او گردد ، از امتيازات تكوينى و تشريعى ، ذاتى و صفاتى ، داخلى و خارجى ، نظير عقل و علم ، اخلاق فاضله ، جمال و نيروهاى بدنى ، حواس ظاهرى و باطنى ، مرد بودن و زن بودن ، جاه و مال و اولاد ، و حتى مانند وحى و الهام و نبوت و ولايت ، و احكام شرعى نظير فزونى ارث و جواز انتخاب همسر متعدد .
معناى آيه : و هرگز آرزو نكنيد و نخواهيد آنچه را كه خداوند به برخى از شما داده و به اين وسيله آنان را بر ديگران برترى بخشيده . يعنى نگوييد اى كاش اين امتيازات - يا در برخى از موارد ، شبيه و نظير آن - از آنِ من بود و من آنگونه بودم .
و اين نهى كراهتى است نه تحريمى ، و اشاره به اين است كه در امتيازاتِ غير اختيارى كه به تقدير الهى و به مقتضاى حكمت بالغهء او در تدبير عالم هستى است ، آرزوى آن مظنّهء تولد حسد در دل و عداوت با مؤمن و نوعى اعتراض به قضا و قدر خداوند ، و گاهى سبب گفتار و كردار خلاف تسليم و رضاست . و در روايات است كه برخى از زنها به پيامبر گفتند : چرا مردان به جهاد مىروند و ما نمىرويم ؟ يا چرا مردها دو برابر زنها ارث مىبرند ؟ يا چرا كيفر گناهان ما نصف گناهان مردان نيست به تناسب ارثمان ؟ و اين آيه ناظر به اين موارد و هر موردى است كه ميان مرد و زن امتيازى وجود دارد .
لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُواْ وَ لِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ
در اين جمله اشاره به امتيازات اختيارى است كه معلول كوشش و فعاليت خود شخص است . يعنى مردها را نصيب و بهرهاى است از نعم دنيا و آخرت از ناحيهء اعمالى كه انجام دادهاند و زنها را نيز بهره و سهمى است از نتيجهء كارهايى كه كردهاند . پس آرزوى آنها خواستن نتايج عمل ديگران است .
وَ اسْأَلُواْ اللَّهَ مِن فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيماً
يعنى : و از خداوند از فضل و رحمت او بخواهيد . شبيه و نظير آنچه را كه در ديگران مىبينيد از خدا بخواهيد ، كه آن اوّلى شبيه حسد و اين دومى شبيه غبطه است . حقّاً كه خداوند به همه چيز داناست .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 57
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٧