خطاب به بشرهاى هر قرن است نسبت به قرن قبل .
و ممكن است مراد از خلافت ، خلافت الهى باشد . يعنى اوست كه شما بشر را در روى زمين جانشين خود كرده است ، نظير آيهء 30 از سورهء بقره إِنِّى جَاعِلٌ فِى الأَرْضِ خَلِيفَةً . و بنابراين ، مخاطب قرار دادن همهء بشر با اين كه برخى از آنها هيچ لياقتى براى جانشينى ندارند به خاطر وجود نيكان و صالحان آنها در طول تاريخ است . يعنى كسانى كه به توحيد و اصول عقايد شريعت هر عصر معتقد و به فروع عملى آن عاملاند نظير انبيا و معصومين و پيروان راستين آنها از عدول مؤمنين ، كه اين طوايف در حقيقت خلفاى الهى و جانشينان اويند و متصفاند به صفات جلال و جمال خدا و اخلاق فاضله و اعمال نيك ، و متأدباند به آداب اللَّه ، و متخلّقاند به اخلاق اللَّه .
وَ رَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ
يعنى : و خداوند برخى از شما را چندين درجه بالاتر از برخى ديگر قرار داده است .
مراد اعمّ از برترى معنوى و مادى است . اما معنوى همانند مقامات معنوى انبيا و معصومين و پيروان آنها كه در همهء كمالات روحى و فكرى و عملى بالاتر و والاترند . و اما مادّى مانند اختلاف مجامع بشرى و برترى افراد جامعه بر افراد ، و اصنافشان بر اصناف در جهات مادى ، جسمى ، روانى ، مالى ، نسلى ، فردى و اجتماعى .
لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَآ ءَاتَاكُمْ
يعنى : ايجاد اين اختلاف طبقاتى و اعطاى برترىهاى مختلف براى اين است كه شما انسانها را در مورد آنچه به شما داده است بيازمايد . فراترها را به نحوى و فروترها را به نحوى ديگر ، كه با توجيه تكليف واجب و حرام و مؤكَّد و خفيف امتحان كند .
إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَ إِنَّهُ لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ
يعنى : حقيقت اين است كه پروردگار تو زودكيفر است . زود بودن كيفر دنيوى براى اين است كه عمرها اندك است و كيفر ، هر وقت برسد زود است . و زود بودن كيفر اخروى براى اين است كه قيامت نيز از باب قاعدهء « كُلُّ ءَاتٍ قَرِيبٌ » و يا از نظر ربوبى نزديك است هرچند به حساب بشر دور است . و يا مراد اين است كه خدا توان مؤاخذه و عقاب زود و فورى را دارد . و به يقين خدا بسيار آمرزنده و مهربان است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 496
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٩٦