وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيداً « 33 »
لغت و اعراب :
تنوين لكلّ بدل از مضافاليه است به تقدير لكلّ مال يا لكلّ شخص . موالى : جمع مولى ، يعنى أولى و أحقّ . ممّا ترك بيان مضافاليه است ، و يا متعلّق به جعلنا . أيمان : جمع يمين ، يعنى دست راست ، و مراد خود انسان است . مفعول عقدت محذوف است بهتقدير « عهودهم » .
تفسير :
وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِىَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ
يعنى : براى هر مالى از آنچه پدر و مادر و نزديكان و آنها كه با آنان پيمان بستهايد به جا گذاشتهاند موالىاى قرار دادهايم .
مراد از نزديكان همهء ارحام غير از والدين است ، پس اين دو كلمه يعنى والدان و اقربون همهء طبقات سهگانهء ارث را شامل است . و مراد از « الذين عقدت » همهء كسانى هستند كه انسان با آنها پيمان ملازم توارث مىبندد مانند زن در عقد نكاح دائم ، و معتَق در انشاى اعتاق كه شرعاً به منزلهء تعاهد بر آزادى و توارث است ، و ضامن جريره در عقد ضمان جريره ، و مؤمن در پذيرش ولايت حاكم و امام عدل كه به منزلهء پيمان بر ولايت و وراثت است . پس اين آيه شامل همهء اسباب پنجگانهء ارث مىشود يعنى نسب و سبب و ولاء عتق و ضمان جريره و امامت .
و حاصل آيه اين است كه براى هر چه از ميّت بماند ارثبرانى كه مستحقّ ارث اويند تعيين كردهايم . ميّت هر كه باشد از پدر و مادر و خويشان و زنان و آزادشدگان و ضامنان
تفسير روان (فارسى) — صفحة 58
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٨