خودكشى آن ملت است . و توجيه خطاب به مؤمنان به لحاظ اميد تأثير در آنهاست .
معناى آيه : اى كسانىكه ايمان آوردهايد ، اموال يكديگر را به باطل نخوريد . يعنى از راهى كه شرع و عقل آن را ناروا و باطل و ناحق مىداند تصرف نكنيد نظير غصب ، سرقت ، فريب ، قمار ، ربا و مانند اينها . مگر آن كه راه تصرفتان تجارت و داد و ستد بر پايهء رضايت باطنى هر دو طرف باشد .
مراد از تجارت مطلق تبادل مال است تحت هر عنوانى ، و يا آن كه ذكر تجارت براى اين است كه تجارت آسانترين و شايعترين راه تبادل اموال است ، و گرنه مراد همهء اقسام مبادله به نحو مرخّص در شرع و عقل با رضايت باطنى است نظير هبه ، هديه ، اجاره ، مزارعه ، مضاربه ، مساقات ، صداق ، زكات ، خمس ، كفّارات ، نذر ، صدقه ، تقاصّ ، اضطرار و غير اينها .
وَ لَاتَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيماً
محتمل است اين جمله مستقل و خطاب به فرد فرد انسانها و مفيدِ حكمى مستقل باشد . يعنى : هرگز خودتان را نكشيد و خودكشى ننماييد ، كه خدا به شما مهربان است .
و يا خطاب به مجتمع مؤمنين و به لحاظ اين است كه مؤمنان همگى گويى نفسواحده و از يكديگرند . يعنى يكديگر را نكشيد .
و محتمل است جمله مربوط به ماقبل و مراد از قتل معناى ديگر باشد . يعنى بهواسطهء تعدّى و تجاوز به اموال يكديگر و ايجاد هرج و مرج اقتصادى و اعتياد به خوردن حرام ، جامعهء دينى و حيات اجتماعى خود را نابود نكنيد و خود را در تهلكهء اقتصادى و معنوى نيندازيد ، كه خدا به شما مهربان است .
وَ مَن يَفْعَلْ ذَ لِكَ عُدْوَاناً وَ ظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَاراً
« ذلك » اشاره به ارتكاب محرّمات گذشته ، يا به اكل اموال به نحو باطل ، و يا به قتل نفس به معانى ياد شده است . مىفرمايد : و هر كس از شما آن را از روى دشمنى و ستم بهجا آورد ، يعنى محرّمات فوق را مرتكب شود و مال مردم را به باطل بخورد و خودكشى و آدمكشى نمايد و جامعه را از حيات معنوى و اجتماعى صحيح ساقط كند ( يعنى بدين وسيله با همنوع خود دشمنى ورزد و به او ستم نمايد ، و يا اين كارها را به خاطر دشمنى و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 54
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٤