خداى متعال همان گونه كه از عدد و شمار نفوس هر دو گروه از آغاز خلقت تا انقراض نسلشان اطلاع دارد ، از عملهاى قلبى و بدنى آنها نيز از كوچك و بزرگ غفلت ندارد و در نتيجه از نتايج اعمال و كمّ و كيف پاداش و كيفرشان نيز غافل نيست ، بلكه همهء آنها در گوشهاى از علم محيط و غيرمتناهى ازلى و ابدى او ثابت است .
وَرَبُّكَ الْغَنِىُّ ذُو الرَّحْمَةِ
يعنى : و اى مخاطب ، پروردگار تو ذات بىنياز و صاحب رحمت است . يعنى بىنياز مطلق است از همهء بندگان و عبادت آنها ، و داراى رحمت بىمنتهاست به همهء موجوداتِ مستحق رحمت و خاصه انسان ؛ و از شئون رحمت اوست ارسال پيامبران ، و اهداى شرايع به مجامع بشرى ، و پاداش نيك مطيعان و عفو از گنهكاران .
إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَسْتَخْلِفْ مِنم بَعْدِكُم مَّا يَشَآءُ كَمَآ أَنْشَأَكُم مِّن ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ ءَاخَرِينَ
يعنى : اگر بخواهد همهء شما جنّ و انس را از صفحهء هستى مىبرد و محو مىكند ، و پس از شما آنچه را مىخواهد از ذوىالعقول و غيره جانشين شما مىكند ، همان گونه كه شما را از اولاد گروه ديگرى پيش از شما پديد آورد .
إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَأَتٍ
خطاب به همهء مكلّفان است . يعنى : حقيقت اين است كه آنچه بدان وعده داده مىشويد به يقين آمدنى است . مراد وعدهء پيامبران الهى و كتابهاى آسمانى است از احوال عالم پس از مرگ از برزخ و قيامت و حوادث آنها و بقاى ابدى بهشتيان و دوزخيان .
وَ مَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ
و هرگز شما جن و انس عاجزكننده نيستيد . يعنى : اگر همه اجتماع كنيد كه خدا را حتى در اندكى از آنچه اراده كرده از تدبير امور دنيا و ميراندن و زنده كردن و اجراى امور آخرت از قيامت و كتاب و حساب و جزا ناتوان سازيد ، و يا فرشتگان او را از اجراى نظام اتمّ عالم هستى ناتوان كنيد به اين كه آنها را از خود دفع نماييد و يا از صحنهء مرگ فرار كنيد ، نمىتوانيد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 459
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٥٩