و اخلاق رذيله و گناهان كبيره كه ظلمات روح انساناند در ميان تاريكىهاست ، و چون كافر از روى عناد ، به كفر و عصيانش تا دم مرگ ادامه مىدهد ، پس گويى از ظلمتها بيرون نمىآيد .
معناى آيه : و آيا كسى كه مرده بوده پس ما او را زنده كرديم و براى او نورى قرار داديم كه به وسيلهء آن ميان مردم راه مىرود ، مانند كسى است كه در تاريكىهاست و هرگز از آن بيرون آمدنى نيست ؟ !
كَذَ لِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ
يعنى : همان گونه كه ايمان در قلب مؤمن مزيّن و آراسته گشته ، براى كافران نيز آنچه پيوسته به جا مىآورند از كفر و نفاق و رذايل اخلاق و عملهاى فاسد ، مزيّن و آراسته شده است . و البته آرايشدهنده ، شيطان و هواى نفس است .
و ممكن است « كذلك » اشاره به « من فى الظلمات » و از قبيل تشبيه كلّى بر مصداق باشد .
يعنى همانند اين مورد پيوسته براى كافران عملهايشان آراسته گشته است .
وَ كَذَ لِكَ جَعَلْنَا فِى كُلِّ قَرْيَةٍ أَكَابِرَ مُجْرِمِيهَا
يعنى : و همان گونه كه در مكّه مىبينى ، در گذشتهء زمان نيز ميان هر اجتماعى از امّتهاى پيامبران ، گنهكاران و طاغيانِ آنها را به عنوان آزمايش كلّ مجتمع ، سران و بزرگان آنها قرار داديم .
لِيَمْكُرُواْ فِيهَا
يعنى : تا در اجتماع به مكر و فريب برخيزند . اين لام براى عاقبت است ، يعنى علت اصلى اعطاى قدرت و بزرگى براى سران آن بود كه دعوت پيامبران را بپذيرند و قبيله و زيردستان خود را بهسوى آن سوق دهند ، لكن عاقبت بذل نعمت اين شد كه از آزمايش پيروز درنيايند و به پيروى از شياطين در ميان قوم خود به مكر و فريب برخيزند و آنها را از ايمان جلوگيرى كنند يا بيرون نمايند .
وَ مَا يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنفُسِهِمْ وَ مَا يَشْعُرُونَ
يعنى : آنها جز به ضرر خويش هيچ مكر و فريبى انجام نمىدهند و آنها اين امر را درك نمىكنند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 448
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٤٨