تفسير :
[ گمراهى اكثر انسانها ]
وَ إِن تُطِعْ أَكْثَرَ مَن فِى الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ
يعنى : و اگر از بيشتر مردمى كه روى اين زميناند اطاعت كنى و فرمان برى تو را از راه خداوند گمراه مىسازند . مراد اطاعت از مردم جهان در امورى است كه بايد بر پايهء علم و يقين و عرفان و اطمينان دل باشد مانند اصول و فروع شريعت الهى .
إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
[ ذبح شرعى ]
ذيل اين آيه علت براى صدر آن است ، و معنا اين است : آنها از چيزى جز ظنّ و گمان پيروى نمىكنند و در كارشان جز اين كه حدس و تخمين مىزنند نيستند . يعنى پس در امور اعتقادى و توحيد و دين و كتابهاى آسمانى و معاد و تكاليف عملى واجب و حرام و حيازت سعادت و اجتناب از شقاوت كه بايد بر پايهء علم و يقين باشند نمىتوان از آنها اطاعت كرد و گرنه گمراهى از راه خداست .
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَن يَضِلُّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
يعنى : حقّاً كه پروردگار تو به كسى كه از راه او گمراه مىشود - يعنى راه مستقيم اصولى و فروعى و اخلاقى او كه پيامبرانش به جامعه ابلاغ نموده - داناتر است ، و به هدايتيافتگان نيز داناتر است . مراد داناتر بودن از خود آنها و همهء ديگران است ، زيرا علم مردم نسبت به معلوماتشان ناقص و محدود و حادث و زايل است ، و علم او تمام و مطلق و نامحدود و ازلى و ابدى است .
فَكُلُواْ مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِن كُنتُم بَايَاتِهِ مُؤْمِنِينَ
اين آيه و چند آيهء آتى در مقام بيان مطلبى است كه در آن زمان محل ابتلا و اختلاف ميان مسلمين و مشركان بود يعنى حلّيّت حيوان تذكيه شده از انواع حيواناتى كه مشركين تحريم كرده بودند مانند بحيره و سائبه و وصيله و حام ( كه در آيهء 103 سورهء مائده نام برده شده ) و غير آنها ، و حرمت حيوان تذكيه نشده . و ذكر فاء « فكلوا » تفريع است ، يعنى : چون كتاب آسمانى از جانب اوست و كلمهء او صدق است و ديگران بر ضلالت ، پس بايد از آنچه نام خدا بر آن ذكر شده و تذكيهء شرعى گرديده بخوريد ، اگر شما واقعاً به آيات كتاب او