ذلِكُمُ اللَّهُ فَأَ نَّى تُؤْفَكُونَ
اين است - اى مردم - خداوند . خطاب كلمهء « كُم » متعلّق به همه است ، يعنى اى جهانيان ، خداى واجب الوجود اين گونه و با اين اوصاف است ، يعنى وصف فالقيّت و اخراج زنده از مرده و بالعكس . پس به كجا و چگونه از او و راه مستقيم او بازگردانده مىشويد ؟ !
فَالِقُ الْإِصْبَاحِ
يعنى : او شكافندهء صبح است . او شكافندهء تاريكى آخر شب از سوى كرانهء خاورى در آغاز روز به وسيلهء نور عمودى ، سپس به واسطهء نور افقى گسترده همانند نخ سفيد است ، كه اول را « صبح كاذب » و دوم را « صبح صادق » گويند .
وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَاناً
يعنى : و اوست كه شب را مايهء آرامش و وسيلهء اطمينان دلها ، و خورشيد و ماه را روى حسابهاى خاصّى قرار داد ، كه خورشيد پيوسته به حركت مستقيمى بهسوى نقطهء معيّنى در جريان باشد ، و از چرخش استدارهء اقمار بسيارى به دور آن از نزديك و دور ، گروه متحركى به نام « منظومهء شمسى » پديد آيد ، و از چرخش وضعى هر قمرى به دور خود كه از آن جمله زمين است ، به وسيلهء تكرّر مواجهه و اشراق آن ، ماه و سال شمسى تحقق پذيرد . و از حركت استدارهء ماه به دور قمر زمينى او ماه و سال قمرى حاصل گردد .
ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
ذلك اشاره است به شكافتن صبح ، و سكونت شب و جريان حساب شدهء قمرين .
يعنى : همهء اينها تقدير و اندازهگيرى و تنظيم امر آن مقتدر داناست .
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ « 97 » وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِن نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَاالآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ « 98 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 422
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٢٢