و مىشنوند ، و مردگان را خداوند روز قيامت برمىانگيزد . يعنى تو را استعداد بيدار كردن و معتقد نمودن آنها در دنيا نيست ؛ آنها روز قيامت بيدار مىشوند و مىفهمند و در آن روز است كه مىگويند : رَبَّنَا ابْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صَالِحاً [ سجده ، 12 ] .
ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
يعنى : پس از آن كه خدا آنها را به واسطهء نفخهء دوم صور از قبرها برانگيخت و متحيّرانه به هر سو نگريستند ، به ناگاه به واسطهء نفخهء سوم ، همگى آنها بهسوى خداوند براى سؤال و حساب و داورى بازگردانده مىشوند .
وَ قَالُواْ لَوْ لَانُزِّلَ عَلَيْهِ ءَايَةٌ مِّن رَّبِّهِ
يعنى : مشركان مكّه و كفّار معاند قريش گفتند : چرا بر محمد نشانهاى از جانب پروردگارش فرستاده نمىشود ؟ ! اين كلام از آنها از روى عناد و بىاعتنايى به معجزات پيامبر صادر شده است . قرآن كريم و معجزات متعدد و مختلفى را كه به تدريج از پيامبر مشاهده كردهاند همه را ناديده گرفتهاند ، و مرادشان از آيه ، معجزهء خاصى است كه خود اختراع كردهاند كه به برخى از آنها در اواخر سورهء بنىاسرائيل اشاره شده ، نظير آن كه گفتند : ايمان نمىآوريم مگر آن كه چشمهاى جوشان از زمين درآورى ، يا باغى داشته باشى با درختان انبوه خرما و انگور كه از لابهلاى آن چشمهها روان سازى ، يا آسمان را پاره پاره بر سر ما فرو ريزى ، يا خداوند و فرشتگان را روبهروى ما حاضر كنى ، يا خانهاى از طلا داشته باشى ، يا جلوى چشم ما بهسوى آسمان ، بالا روى و نامهاى در دست خود فرود آورى كه ما بخوانيم ( اسراء 90 تا 93 ) . و يا مرادشان خصوص معجزههاى انبياى گذشته است مانند ناقهء صالح و عصاى موسى و مائدهء عيسى و مانند آن .
قُلْ إِنَّ اللَّهَ قَادِرٌ عَلَى أَن يُنَزِّلَ ءَايَةً وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَايَعْلَمُونَ
يعنى : در جواب آنان بگو : مسلّماً خداوند قادر است بر اين كه آيهاى نازل كند - يعنى آنچه را آنها پيشنهاد مىكنند و غير آن هرچه خود بخواهد - و لكن بيشتر آنها نمىدانند .
يعنى قدرت خدا را درك نمىكنند و گمان مىكنند خدا عاجز است از آوردن آنچه مىخواهند . و يا نمىدانند كه سنّت الهى پيوسته بر اين جارى است كه اگر آن رقم معجزات را فرو فرستد و مردم نپذيرند ، عذابشان بدون مهلت فرا مىرسد . و يا آن كه نمىدانند
تفسير روان (فارسى) — صفحة 366
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٦٦