وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِن قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَى مَاكُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِن نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ « 34 »
تكذيب رسولان ، سنتىّ كهن
تفسير :
وَ لَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِّن قَبْلِكَ فَصَبَرُواْ عَلَى مَاكُذِّبُواْ وَ أُوذُواْ حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا
اين آيه در تسلّى قلب پيامبر صلى الله عليه و آله است و بيان اين كه مورد اعراض و تكذيب و هتك حرمت ملت قرار گرفتن منحصر به او نبوده و اعراض و طغيان عليه فرستادگان خداوند نيز مخصوص امّت او نيست .
معناى آيه : و اى پيامبر ، حقيقت اين است كه پيش از تو نيز در اعصار گذشته فرستادگانى از جانب خدا به وسيلهء امّت خود تكذيب شدند اما آنها در مقابل تكذيب صبر كردند . و آنان مورد اذيت و آزار قرار گرفتند تا آنجا كه نصرت و يارى ما بدانها فرا رسيد .
يعنى اين سنّت جاريهء خداست كه پس از شدايد و سختىها و ظهور صبر از بندگان ، نصرت غيبى او فرا مىرسد ، چنان كه فرموده است : فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ، إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً [ انشراح ، 5 و 6 ] .
وَ لَامُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ
يعنى : و هرگز كلمات خدا را تغييردهندهاى نيست . مراد از كلمات خدا اراده و مشيت حتمى و ازلى اوست كه به صورت كلمه در لوح محفوظ نگاشته مىشود و از آنجا به كتابهاى آسمانى و قلوب پيامبران الهى نزول پيدا مىكند و عبارت است از وعده و توفيق و تفضل و عطا نسبت به برخى ، و غضب و عذاب در حقّ برخى ، نظير آيهء : كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِى [ مجادله ، 21 ] . وآيهء وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ [ صافّات ، 171 و 172 ] و ساير آنچه در عالم وجود تحت مشيت خدا جريان مىيابد .
وَ لَقَدْ جَآءَكَ مِن نَّبَإِىْ الْمُرْسَلِينَ