پيامبران و معجزات و كتابهاى آسمانى و شرايع است ) و از مؤمنان و گروندگان بوديم ؛ و جواب « لو » محذوف است يعنى امرى عجيب و عظيم و غير قابل تصور و دهشتزا مىديدى .
بَلْ بَدَا لَهُم مَّا كَانُواْ يُخْفُونَ مِن قَبْلُ
يعنى : بلكه آنچه پيش از اين مخفى مىكردند براى آنان ظاهر و آشكار گرديده است .
« بل » براى اعراض است و مراد اين است كه آرزوى بازگشت به دنيا و تمنّاى تصديق آيات و دخول در زمرهء مؤمنان از سوى آنها ، آرزوى حقيقى و تمنّاى واقعى نيست ، بلكه چون آتش جهنم و عذاب آخرت كه در دنيا آن را اقرار نداشتند و شديداً انكار كرده و مخفى مىنمودند ، در آن حال براى آنها ظاهر و آشكار گرديده ، از ترس و دهشت ، چنين آرزويى را مىكنند ، بر وفق طبع غريزى خود كه گاهى دروغِ روشن مىگويند و گاهى تمنّاى محال و باطل مىكنند .
وَ لَوْ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
يعنى : و اگر آنها به فرض در آن حال به دنيا بازگردانده شوند ، به يقين به همان چيزى كه از آن نهى شده بودند برمىگردند ، يعنى به كفر و شرك و فساد عقيده و عمل ؛ و بىترديد آنها به طبع و غريزه دروغگويند .
وَقَالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ « 29 » وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ قَالَ أَلَيْسَ هذَا بِالْحَقِّ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ « 30 »
لغت و اعراب :
مرجع ضمير هى « حياة » مفهوم از كلام يا مشاهَد در خارج است . و لو ترى جواب شرط محذوف است به تقدير « لرأيت أمراً عظيماً » . وقفوا على ربهم به تقدير « على حساب أو قضاء ربّهم » . وُقِفُوا : آگاه شدند ، و نيز بازداشت شدند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 358
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٥٨