انظُرْ كَيْفَ كَذَبُواْ عَلَى أَنفُسِهِمْ
يعنى : بنگر كه چگونه به ضرر خود دروغ مىگويند ! زيرا در حضور پيامبران و مؤمنان و فرشتگان به دروغشان رسوا مىشوند .
گفتهاند علت آن كه آنها در ملأ عام در جوّى كه همه چيز در نزد همه كس روشن است دروغ مىگويند و نتيجهاى بر دروغشان مترتب نمىشود ، اين است كه دروغ در دنيا براى آنها طبيعت ثانيه شده و آنجا هم قهراً بدان تكلّم مىكنند ، مانند معتاد به هتّاكى و بدزبانى كه بىاختيار هم فحش مىگويد .
وَ ضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ
يعنى : و آنچه افترا مىبستند از بت و غيره ، از نظر آنان گم مىشود . بدين معنا كه هيچ يك در آنجا حاضر نيستند . و يا آن كه چون آن روز ، روز انكشاف حقايق است و عظمت و قدرت خدا در نزد همه به نحو اكمل ظهور و تجلى مىيابد - به گونهاى كه مردم موجودات را به چشم حقارت و ذلّت و فقر و نياز مىنگرند و مىبينند كه همهء مقامات و كمالات دنيوى از همه چيز گم گشته - آنها هم شئون و شوكت بتان را باطل و نابود مىيابند .
وَمِنْهُم مَن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْراً وَإِن يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ « 25 »
لغت و اعراب :
فاعل مفرد يستمع و ضماير جمع هفتگانه در آيه ، راجع به مَنِ موصوله است به اعتبار لفظ و معنا ، و در غالب موارد قرآن ضمير نزديك موصول ، مفرد و ضمير دورش جمع است . كَنَّ الشىءَ - از باب نَصَرَ - و أكنَّهُ : پنهان كرد او را . أكِنَّه جمع كِنّ به كسر : پرده و ساتر و غلاف شىء . فَقِهَ الشىءَ - از باب عَلِمَ - : به فهم عميق فهميد آن را . وَقَرَ - از باب ضَرَبَ - :
ثابت شد ، سنگين شد . أساطير جمع اسْطُر و سطور و آن جمع سطر : نوشته شده ، و هر شىء رديف شده ، و غالباً استعمال مىشود در دروغهاى رديف شده در گفتار و نوشتار .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 355
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٥٥