تفسير :
قُل لِّمَن مَّا فِى السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قُل لِّلَّهِ
امر به سؤال از مشركان در اين آيه به عنوان تعجيز آنها و غلبه در حجت و برهان است .
يعنى : اى پيامبر ، از آنها بپرس آيا آنچه در آسمانها و در اين زمين است از آنِ كيست ؟
يعنى موجودات لايتناهى و غيرقابل شمارش و احصا در آسمانها و زمين از اقسام جمادات و نباتات و حيوانات و انسانها و اجنّه و فرشتگان ، مِلك حقيقى كيست ؟ و در حفظ و حراست كيست ؟ و تحت سلطه و اداره و نظم و تدبير چه كسى است ؟ و سپس خود در جواب آنان براى تفهيم اين كه پاسخى از آن سؤال جز اين نيست ، مىفرمايد : بگو : از آنِ خداست .
كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ
او بر خود رحمت نوشته است . يعنى : از روى قدرت و از راه عطوفت و بر وفق حكمت ، رحمت را بر عهدهء خويش لازم و مقرر داشته كه گويى نوشته و امضا نموده است . و مراد از رحمت ، بذل و بخشش نيازهاى مختلف تكوينى و تشريعى همهء نيازمندان جهان است كه از آن جمله بذل علوم و معارف به ذوىالعقول ، و انزال شرايع و تكاليف به مكلّفان ، و اعطاى پاداش به مطيعان ، و تعيين غفران براى گنهكاران است .
لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَارَيْبَ فِيهِ
لامِ لَيَجْمَعَنَّكُمْ براى قسم ، و خطاب به همهء بشر و خصوصاً مشركان است ، و تعديهء « جَمَع » با « إلى » مفيد اين است كه در « جمع » تضمين « ساق » شده است . يعنى : سوگند باد كه حتماً همهء شما را جمع خواهد كرد و به سوى قيامت كه هيچ شكى در آن نيست سوق خواهد داد . يعنى بدين طريق كه همه را به تدريج ميرانده ، در عالم برزخ جمع مىكند ، و چون مدت دنيا به پايان رسيد همه را با صيحهاى زنده نموده ، با صيحهاى ديگر در محكمهء عمومى حاضر مىكند .
الَّذِينَ خَسِرُواْ أَنفُسَهُمْ فَهُمْ لَايُؤْمِنُونَ
يعنى : پس از آن همه اتمام حجت و وعظ و اندرز ، كسانى كه نفس خود را به زيان دادهاند آنها هرگز ايمان نمىآورند . مراد از بهزياندادنِ نفس ، مصرف كردن فطرت اصلى
تفسير روان (فارسى) — صفحة 346
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٤٦