ماههاى حرام چهارگانه يعنى رجب ، ذىقعده ، ذىحجّه و محرّم باشد كه در عصر جاهليت محترم بودند و در آنها جنگ و جدال انجام نمىدادند و اسلام نيز آنها را محترم شمرد و سيرهء آنان را امضا نمود . و ذكر قربانىهاى مختلف براى اين است كه يكى از بركات حج است و مىتواند اگر درست رسيدگى شود و اين برنامه پياده گردد نياز قشر وسيعى از ملت را برآورده كند .
ذَ لِكَ لِتَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِى السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِى الْأَرْضِ وَ أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ
يعنى : اين تشريع عظيم و حكيمانهء اجتماعى و سياسى از جانب خداوند كه خانهاى بسازد و محترمش بدارد و با برنامههاى دينى آن به دنيا و آخرت جامعه سامان بخشد ، براى اين است كه بدانيد خداوند آنچه در آسمانها و آنچه در اين زمين است همه را مىداند ، و نيز بدانيد كه او به همه چيز عليم است يعنى اين علم او حادث نيست بلكه از ازل و پيش از وجود اشيا و معلومات ، به همهء آنها به نحو اتحاد علم و ذات دانا بود .
اعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
اين آيه و آيهء بعد در مقام تنبيه بر لزوم اجراى برنامهء بيتاللَّهالحرام و تشديد امر مخالفتِ آن است و بيان اينكه در اين مقام ، رسول او هم جز ابلاغ حكم وظيفهاى ندارد .
معناى آيه : بدانيد كه خدا در مورد كيفر عاصيان پس از اتمام حجّت و تحقّق مخالفت و ثبوت استحقاق و عدم تحقّق مكفِّرات و عدم شمول رحمت و اقتضاى تام حكمت ، عذاب و عقوبتش سخت است به گونهاى كه « لا تقوم به السموات و الأرض » آسمانها و زمين تاب تحمّل آن را ندارند ، و حقّاً كه خدا پيش از وصول كار عاصى به آن مرحله ، بسيار آمرزنده و مهربان است .
مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَ مَا تَكْتُمُونَ
يعنى : بر عهدهء فرستادهء ما يعنى محمّد صلى الله عليه و آله يا همهء فرستادگان ما ، تكليفى در ايام رسالت خود جز ابلاغ نيست . يعنى وظيفهء هر پيامبرى رساندن دين خدا و اصول و فروع آن به جامعهء خويش است ، و اما غير آن يعنى اكراه مردم به قبول و ايمان قلبى در توان غير خدا نيست ، و اجبار آنها بر عمل به فروع احكام بهوسيلهء تشكيل حكومت ، از وظايف امامت است نه رسالت ، و پاداش و كيفر دادن به آنان در دنيا يا در آخرت از شئون ربوبيت
تفسير روان (فارسى) — صفحة 313
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣١٣