مكلفان مىكند ، پيامبر و فرستادهء او نيز به عنوان ولايت امر مسلمين مىتواند امر و نهيى متوجه ملت خود كند ، لكن اطاعت فرامين خداوند در نزد عقل سليم بنفسه واجب است و عقل و خرد آن را درك مىكند ، ولى اطاعت از غير خدا يعنى اطاعت بشر از بشر را عقل در مرتبهء اوّل درك نمىكند بلكه بايد آن را در موارد لزوم ، خدا خود واجب نمايد . از اين رو در اين آيه بايد گفت كه امر « أطيعوا اللَّه » ارشادى است يعنى به صورت ، امر است و در معنا انسان را به سوى اطاعت ساير اوامر يعنى همان مطلبى كه خود درك مىكند هدايت مىنمايد و ممكن نيست در اينجا آنچه را عقل واجب مىداند شرع نيز واجب كند . و اما امر « أطيعوا الرسول » مولوى است يعنى خدا اطاعت اوامر و دستورات رسولش را نيز به امر و حكم نفسى مستقل همانند نماز و روزه واجب مىكند و گرنه عقل بنفسه درك نمىكند .
معناى آيه : و خدا را اطاعت كنيد و از رسول او نيز فرمان بريد و از مخالفت فرامين آنها برحذر باشيد .
فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ
خطاب به ملت و جامعهء بشرى است كه : پس اگر اعراض كنيد و از طاعت خدا و رسول او روى برتابيد ، يعنى از اصول شريعت به كفران ، و از فروع آن به طغيان بيرون شويد ، بدانيد جز اين نيست كه آنچه بر عهدهء فرستادهء ماست ابلاغ روشن احكام دين است به گونهاى كه اتمام حجّت شود ، يعنى بيشتر از آن بر عهدهء او نيست از قبيل اكراه و اجبار بر ايمان باطنى ، زيرا آن از قدرت غير خدا بيرون است ؛ يا تصدى اجراى احكام به وسيلهء جهاد با منكران اصول ، و اجراى حدود و تعزيرات بر عاصيان فروع ، زيرا آن هم از شئون امامت و ولايت است نه رسالت ؛ و يا دادن كيفر دنيوى در اين جهان و اخروى در آن جهان ، زيرا آن هم از شئون ربوبيت و وظايف مالكيت مطلقه است .
لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيَما طَعِمُواْ
اين آيه فىالجمله از متشابهات است و بدينجهت اختلاف در فهم و تفسير آن زياد است و هر كس با تكيه بر برخى از محكمات آيات و بعضى از روايات ، معنايى براى آن ذكر كرده است . و مفاد صدر آن اين است : بر كسانى كه ايمان آورده و عملهاى شايسته بهجا آوردهاند نسبت به آنچه از خوراكىهاى حرام خوردهاند سختى و حرج
تفسير روان (فارسى) — صفحة 305
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٠٥