عرض هم ذكر شده و در اينجا سوق آيه عمدتاً براى بيان حال خواهران است و اشارهاى هم به حكم برادر شده است .
معناى آيه : اى پيامبر ، از تو استفتا مىكنند ، يعنى دربارهء ارث كلالهء پدر و مادرى يا پدرى تنها مىپرسند ، بگو : خداوند دربارهء كلاله صريحاً در متن كتاب آسمانى براى شما فتوا مىدهد و حكم آن را چنين بيان مىكند : اگر مردى بميرد و او را فرزندى نباشد ، يعنى والدين هم نداشته باشد ، و او را خواهرى است از پدر و مادر يا تنها از پدر ، پس نصف تركهء برادر از آنِ آن خواهر است ، يعنى به تشريع اولى و طبق نصّ قرآن ، و امّا نصف ديگر آنهم طبق دلالت سنّت به او مىرسد و لذا در فقه مىگويند كه نصف تركه فرضاً و نصف ديگر ردّاً از آنِ اوست .
وَ هُوَ يَرِثُهَآ إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ
يعنى : در چنين فرضى كه مثلًا برادر ، مرده و جز يك خواهر نمانده ، اگر خواهر بميرد و اولادى نداشته باشد ارث او را برادر مىبرد . و ظاهر آيه اين است كه همهء ماترك خواهر را برادر فرضاً مىبرد . و حكم مسأله همين است اگر به جاى برادر ميت خواهر باشد .
فَإِن كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ
يعنى : و اگر خواهران ميت دو نفر باشند دوسوم تركهء ميت از آنِ آنهاست . يعنى دوسوم را فرضاً و طبق تنصيص الهى مىبرند و يكسوم باقى را ردّاً مىبرند .
وَ إِن كَانُواْ إِخْوَةً رِجَالًا وَ نِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ
يعنى : و اگر ميت را كلالهاى مركّب از مردها و زنها باشد ، و همه از پدر و مادر يا همه تنها از پدر باشند ، همهء تركه از آنِ آنهاست ، لكن در قسمت آن براى هر برادر دو برابر سهم خواهر است .
يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّواْ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمُ
يعنى : خداوند احكام ارث را براى شما در كتاب شريعتش روشن مىكند تا مبادا گمراه شويد ، و خدا به همه چيز داناست . و از اين آيه فروع ديگرى از مسائل ارث را مىتوان استفاده نمود كه محل بحث آن فقه است .
* * *
تفسير روان (فارسى) — صفحة 200
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٠٠