خدا امتناع ورزند در حالى كه هر كس از عبادت او امتناع كند و تكبر ورزد ، به زودى در روز محشر همهء آنها را به سوى خود گرد خواهد آورد ، يعنى پس از نفخهء دوم صور اسرافيل كه همهء مردگان از قبر خود بيرون پريده در بُهت و تحيّر فرومىروند ، آنگاه به وسيلهء نفخهء سوم همه را به سوى محكمهء خويش براى حساب و محاكمه و مجازات گردآورى خواهد نمود إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ [ يس ، 53 ] ، و مسيح و ملائكه نيز به اين مطلب اذعان و اعتقاد دارند . و به قرينهء « جميعاً » اين جملهء اخيره شامل همهء مردم است .
فَأَمَّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ
يعنى : پس از آن كه همهء مكلّفان در محضر الهى حضور يافتند و محاسبه كه مهمترين و سختترين حادثهء آن روز است شروع گرديد ، نتيجه اين است كه مىفرمايد : اما كسانى كه ايمان آوردهاند يعنى در دنيا به اصول عقايد عصر خويش معتقد بودهاند ، و عملهاى شايسته كردهاند يعنى همهء وظايف فرعى خود را به كار بستهاند ، خداوند پاداش آنان را به طور كامل پرداخت خواهد نمود و آنان از پاداش كوچكترين خير و كمترين مستحب محروم نخواهند ماند .
وَ يَزِيدُهُمْ مِّن فَضْلِهِ
يعنى : و علاوه بر آنچه به عنوان پاداش عمل از ده برابر تا هفتصد برابر و بيشتر خواهد داد ، از راه تفضّل نيز بر عطيههاى خود به تناسب مقام اشخاص و ارزش اعمال خواهد افزود .
وَ أَمَّا الَّذِينَ اسْتَنكَفُواْ وَ اسْتَكْبَرُواْ فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
يعنى : و اما كسانى كه در دنيا از پذيرش دين و عمل بدان امتناع نمودند و در برابر خدا و فرستادگان و فرشتههايش تكبر ورزيدند ، آنها را عذابى دردناك به تناسب عظمت گناه و قبح اعمالشان خواهد نمود .
وَ لَايَجِدُونَ لَهُم مِّن دُونِ اللّهِ وَلِيّاً وَ لَانَصِيرًا
يعنى : و آن روز است كه همهء آنان به غير خدا براى خود سرپرست و دوست و يارى كنندهاى نخواهند يافت . اما خداوند كه در دنيا به كلّى از او بريدند ، و اما دوستان دنيايشان آنها هم در آخرت از آنان خواهند بريد و دشمن خواهند شد الْأَخِلَّآءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ
تفسير روان (فارسى) — صفحة 197
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٩٧