معاينهء مرگ همانگونه كه فرشتهء مرگ را مىبينند عيساى حقيقى را هم مىبينند . مثلًا مىبينند همراه ملكالموت آمده ، نه خداست و نه خدا در او حلول كرده و نه يكى از اجزاى سهگانهء خداست بلكه بندهء او و آفريدهء دست قدرت او و پيامبر و بشارت دهندهء به پيامبر پس از اوست ، پس به او ايمان مىآورند لكن اين ايمان آنها نتيجهاى نمىبخشد ، زيرا پس از معاينهء آخرت به حواس ظاهرى ، توبه پذيرفته نيست .
و اگر هر دو ضمير به عيسى برگردد ، معناى آيه اين است : هيچ اهل كتابى نيست مگر آن كه به عيسى در حال حيات و پيش از مرگش ايمان مىآورد . و بنابراين بايد آيه را حمل كرد به اهل كتاب زمان ظهور عيسى در محضر حضرت ولى عصر ( عج ) كه مىبينند عيسى همراه او آمده ، به عيساى حقيقى و به دين اسلام ايمان مىآورند . و حمل آيه به اين معنا هرچند سبب تخصيص عموم اهل كتاب است لكن با آيات سابق مناسبتر است ، زيرا مفاد آنها اثبات حيات عيسى است كه به آسمان عروج كرد ، و اين آيه هم تأييد آن است .
وَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا
اين جمله مستقل و در مقام بيان حكم كلّى مرتبط به مورد است كه از آيات ديگر اين كتاب كريم نيز استفاده مىشود و آن اينكه هر پيامبرى در روز قيامت به ايمان و اعمال نيك يا بدِ امّت خود ، گواهى خواهد داد و عيسى نيز روز قيامت عليه همه ، عليه يهود به خاطر تكذيب او و عليه امّت خود به خاطر تثليثشان اداى شهادت خواهد كرد ، و طريق تحمل آن گزارشهاى متناوبى است كه فرشتگان كاتب اعمال مردم به او مىدادند .
فَبِظُلْمٍ مِّنَ الَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ
تنوين كلمهء « ظلمٍ » دلالت بر تعظيم و تكثير دارد ، يعنى به خاطر سرزدن ستمهاى بزرگ و بسيار از كسانى كه يهودى شدند ، پاكيزههايى از خوراك و غيره را كه برايشان حلال شده بود بر آنها حرام كرديم ، مانند شير و گوشت شتر و صيد ماهى در روز شنبه و استفاده از هر حيوان ناخندار و از پيه گاو و گوسفند ، كه برخى از آنها در آيهء 146 انعام ذكر شده است .
وَ بِصَدِّهِمْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا
يعنى : و نيز به خاطر جلوگيرى آنها بسيارى را از راه خدا .
آنها بسيارى از مردم را از بسيارى از احكام دين به وسيلهء پنهان كردن احكام تورات و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 185
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٨٥