يعنى چنين نيست كه مىگويند ، بلكه خداوند در اثر كفرشان در گفتار و كردار ، بر دلهاى آنان مهر شقاوت زده كه در اثر آن هرگز ايمان نخواهند آورد مگر اندكى از آنها ، يا مگر ايمان اندكى مانند ايمان به اصل توحيد و برخى از فرستادگان الهى .
وَ بِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا
يعنى : و نيز به سبب كفر آنها ، كفر به عيسى بن مريم كه گروهى بسيار نبوت او را نپذيرفتند ؛ و براى آن كه به مريم مطهّرهء معصومه بهتان بزرگى زدند و گفتند عيسى را از مردى به نام يوسف نجّار آورده . و ممكن است و « قولهم » عطف تفسير « كفرهم » باشد .
وَ قَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلكِن شُبِّهَ لَهُمْ
يعنى : و نيز به واسطهء اين گفتارشان كه حتماً ما بوديم كه عيسى بن مريم رسول خدا را كشتيم . و اين توصيف را به عنوان استهزا گفتهاند ، زيرا رسالتش را نپذيرفتند در حالى كه او را نكشتند و به دار نياويختند ، بلكه كار بر آنها مشتبه شد .
دربارهء اشتباه كار بر آنها چند چيز گفته شده است :
يك - در جنگ ميان يهود و عيسى و طرفدارانش مردى شبيه عيسى كشته شد كه آنها مدعى شدند او عيسى بن مريم بود .
دو - خداوند قيافهء عيسى را القا كرد بر شخصى كه مىخواست عيسى را پيدا كند و به يهود معرفى نمايد ، او را به گمان اينكه عيسى است كشتند .
سه - اينكه پس از مدتى از عروج عيسى بن مريم ، مردى به نام عيسى مدّعى نبوت شد و مردم او را كشتند .
وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُواْ فِيهِ لَفِى شَكٍّ مِّنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَ مَا قَتَلُوهُ يَقِينَا
يعنى : و حقيقت اين است كه كسانى كه دربارهء او اختلاف دارند خود در اصل قتل او شك و ترديد دارند ؛ هيچ علم و يقينى جز پيروى از ظنّ و گمان براى آنها نيست و قطعاً او را نكشتهاند .
بَل رَّفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَ كَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا
يعنى : بلكه خداوند او را به سوى خود بالا برد . او را با بدن خود در حالى كه زنده بود به عالم بالا و ملأ اعلى و عالم فرشتگان و محيط ارواح انبيا برد نه آن كه روحش را در عالم
تفسير روان (فارسى) — صفحة 183
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٨٣