و عناد و تعصّب به حمد الله بركناريم ، ولى خواهش مىكنيم پرسش كننده هم سرسختى به خرج ندهد و دمى با ما بهطور رفاقت بنشيند و حرفهاى ديگر كه در اين موضوع داريم و با او در ميان مىگذاريم ، از ما بشنود و از در انصاف و روى وجدان خود قضاوت كند ؛ بلى ما هم اذعان داريم كه وجوب رعايت حجاب زنان پيغمبر ( ص ) دال بر وجوب حجاب بر آنها نيست ، ولى ما وقتى اقدام به تقريب و تقرير دلالت آيه نموديم كه مواجه و روبرو با منكر دلالت آيه بهطور كلى بوديم ؛ و اينك مىبينيد كه آيه مذكوره با همهء اين اشكالات ، باز دلالت بر مطلوبيت حجاب دارد ؛ اگرچه بر وجه استحباب باشد و مطلوبيت حجاب را بر وجه حتم و الزام نرساند ؛ پس تا همين جا كلام ما در مقام دفع توهّم مؤلف كه منكر اصل دلالت آيه بهطور كلى شده بود ، تمام است . مضافا به آنكه بعد از تأسيس اصل در مسأله ، چنانكه قبلا گذشت و موافقت مضمون آيه با مقتضاى اصل ، دلالت آيه بر لزوم حجاب ولو ضعيف باشد ، تقويت پيدا مىكند ، علاوه بر آنكه مدعاى مستشكل و آنچه ما به آن تسليم و اذعان كرديم عدم دلالت آيه بر وجوب حجاب بر وجه نصّ و صراحت بود ، اما دلالت آيه بر وجوب حجاب به نحو تلويح و اشعار ، البته قابل ترديد و انكار نيست ؛ چنانكه صاحب جواهر دلالت آيه را بر حرمت نظر بر وجه و كفين اجنبيه به نحو اشعار تصريح و اصرار مىنمايد ؛ و اما آنچه مستشكل گفت كه از سياق تعليل آيهء يعنى
« ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ »
وجوب اصل دستور ، يعنى رعايت حجاب زنان پيغمبر ( ص ) برنمىآيد ، بلكه اشعار به استحباب مىرساند ، جواب او اين است كه اگر ما از اينگونه تعليلات صورى استفاده و استنباط عليت و ملاك حكم بكنيم ، همانطور است كه شما مىگوييد و گرنه نوع اين قبيل تعليلات ، ظهورش در بيان حكمت و مصلحت است نه ملاك و علّت .
از آيه چهارم نيز جز اين معنى استنباط نمىشود كه براى شناخته شدن زنان آزاد از كنيزان كه عادتا مردمان ولگرد با اينان به مزاح و شوخى مىپرداختهاند ، امر شده است جلباب يا روپوش خود را به خود داشته باشند و به هيچ وجه در اين آيه اشارهاى به پوشانيدن صورت نيست .
اين فرمايش خيلى غريب است . اينك ما معنى آيه را به عرف و لغت محوّل مىكنيم تا خواننده ببيند استفادهء پوشانيدن دست و صورت از آيه مىشود يا نه .
جلباب يعنى لباس سرتاسرى ، لباسى كه تمام بدن را مىپوشاند به عبارت فارسى « چادر » . و
يُدْنِينَ
يعنى نزديك كنند ، رها نكنند ، باز نگذارند . آيا نزديك كردن چادر