است : 1 - آن عسر و حرجى است كه عادتا قابل تحمّل نباشد و تكليف بما لا يطاق شناخته شود . 2 - آن عسر و حرجى است كه از اندازهء كلفت و زحمت لازمهء طبيعت هر تكليف ، زائد و فائق باشد . مثلا روزه در تابستان يك كلفت و زحمت عمومى دارد كه مشترك است ميان همهء افراد مكلفين ، و لازمهء نفس طبيعت اين تكليف است ؛ پس اين زحمت و مشقت را عسر و حرج نمىگويند و رافع تكليف نمىدانند ؛ و لكن در بعض اوقات ، همين تكليف براى بعض افراد يك زحمت فوق العاده ايجاد مىكند كه يا قابل تحمّل نيست ، مانند آنكه شخص دو العطاش و يا پير و ناتوان باشد ، و يا آنكه قابل تحمّل هست و لكن موجب عروض مرض يا ازدياد مرض يا بطىء علاج آن مىگردد ؛ در اين دو صورت است كه زحمت و مشقّت را عسر و حرج مىنامند و موجب رفع تكليف و سقوط آن مىدانند .
حالا بايد ديد و نيك انديشيد كه آيا اينطور عسر و حرج كه مسقط تكليف است ، در همين حجاب و پردهدارى متعارف ميان زنان اسلام وجود دارد يا خير ؟
ناگفته پيدا و بدون توضيح هويدا است كه حجاب در اسلام ، سابقهء ممتدّه از چهارده قرن پيش به حكم سيرهء مستمرّه داشته و تاكنون كسى در اطراف آن از حيث لزوم عسر و حرج بحث و گفتگو نكرده ، و احدى آن را تكليف بما لا يطاق و غيرقابل تحمّل تشخيص نداده ، و حسّ و وجدان هم گواهى به وجود مشقّت فوقالعاده در آن تكليف نمىدهد . پس با اين وصف كه هيچگاه عسر و حرج رافع تكليف به هيچ يك از دو نوع آن در وجوب حجاب وجود نداشته ، چگونه مىتوان زمينه براى بحث از شمول و عدم شمول ادلهء نفى عسر و حرج درست كرد ؟ و چطور ممكن است با عدم تحقق موضوع ، حكم عسر و حرج ، يعنى سقوط تكليف را در اينجا اجراء و اعلام نمود ؟ گمان ندارم بعد ازين بيانات و توضيحات ، جاى شك و ترديد در فساد اين استدلال براى خواننده دقيق مانده باشد .
و مراد از عدم ابداء زينت ، محل زينت مىباشد ؛ زيرا نگريستن به زينت هرگز كارى ناروا نخواهد بود . شأن نزول آيهء سوم نيز زنان پيغمبرند و هيچيك از فقهاى اسلام به دلالت اين آيه وجوب پوشانيدن روى زنان را استنباط ننموده است ؛ چنانكه با توجه به معنى تمام آيه و علّت نزول آن ، اين معنى به خوبى روشن مىشود ؛ زيرا براى آنكه اعراب بىاذن وارد خانهء پيغمبر نشوند و چون وارد شدند ، زياد از حدّ معمولى توقف ننمايند و موجب زحمت و تصديع نشوند ، اين آيه فرستاده شده است .
قبلا خاطرنشان ساختيم كه موضوع بحث و محل قيل و قال دو جا است : حرمت
رسائل حجابيه (فارسى) — صفحة 665
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٦٦٥