الجهاد و الصوم فى الصيف و الحج عن البلاد النائيه و ساير اعمال و تكاليف صعبه بدانى ، و آزادى زنان را مفتى بر ايشان فرض كنى كه آنان را خودسر و لجام گسيخته و همه جا رو و همه جا گرد بخواهى ، و به مضارّ و مفاسد آن ننگرى ، ما را با صاحب چنين سليقه و عقيده سخنى نيست كه نزديك است انسان را به شمار حيوان دعوت نمايد و بين آن دو به فرقى قائل نباشد ؛ و نزديك است كه خلوت مرد و زن را در موقع وقاع [ جماع ] كلفت داند و به جواز وقاع در خيابانها و مجامع بشر مثل حيوانات فتوى دهد ، اختيار نفس خود دارد ، هر چه كردى اگر هنوز كم است ، هرچه خواهى بكن ؛ مرا چه غم است ؛ ولى نساء مسلمات النجيبات الشريفات ، به اين مستقبحات از آداب و حركات تن ندهند ؛ خصيصه اروپائيه خواهد بود ؛ اين تفاوت و تمايزى كه به واسطهء حجاب بين المسلمة و الكافره حاصل گشته و الّا اسلام از تمام فرق و اديان ، بيشتر حقوق نساء را محفوظ و مرعى داشته ، از سلطنت بر مال و جان و ولايت و آزادى در مطلق كارهايش كه به او داده ، فقط اطاعت استمتاعى را از زوج بر او واجب نموده و در برابر كلفت ، تحصيل معاش را از او برداشته و از احتراماتش و از ملاحظهء قربت و قرابت و ضعفش و از شركت با رجال در تكاليف و احكام ، حتى در علم كه به زن عنايت فرموده ، فقط حجابى بر او واجب نموده ، نه به طريق اطلاق بلكه با مطلق نساء و غير بالغين از ذكور ، او را محرم و مخالطهاش را مجاز دانسته ، در رجال هم محارمى برايش قرار داده ، من زوجها و اولادها و ابنائها و الخئوله و العمومه و الاباء و الاجداد و باب المصاهرة و الرضاع و الملك كه در معيشت اگر اقتصار به معاشرت با زنان و اين نزديكان نمايد ، ابدا عسرى و زحمتى بر او نخواهد بود ؛ خاصه با استثناى موارد حاجت و ضرورت ؛ و اگر چيزهايى از او گرفت ، چيزهايى به او داد و در اعطاء و منع هم مراعات حكمت نمود ؛ چنانچه به مختصرى در فصول سابقه اشاره شد ؛ فاين المغصوبية و المحروميه !
سخن از نو
تسليم دارم كه بالطبيعه و الفطره ، عفيفهء نجيبه ، مثل فاجره دنيّه در هريك از مسلمه و مشركه يافت مىشود ، لكن نزد همه كس مسلّم است كه تربيت ، نافع و مؤثّر است كه از فجوران بكاهد و بر عصمت آن بيفزايد . و اگر مسلّم داريم كه تربيت اروپائيه در ساير جهات كمتر از اسلاميه نيست ، ولى اينيك تربيت مهمّه و تأديب نافعهء ستر و حجاب ، خاصّه مسلمين است كه تمرين آن را از هفت سالگى گرفته و تكليف آن را از نه سالگى معين فرموده و دختر را بيشتر از پسر به واسطهء قصور و نقص مورد تربيت قرار داده . دختر مسلمه از هفت سالگى ، مشق عفّت و عصمت مىنمايد ؛ دختر مشركه در گردش و نمايش مشق بىعفّتى و عصمتى را مىنمايد . دختر مسلمه با مادر خانه زندگى مىكند ، دختر مشركه با پدر ، كوچه و