كه منتج تأديب باشد نه ظلم و تعذيب ؛ و او را مثل مملوك - كما فى بعض الملل و الاقوام - نشمرده ، و يد زوج را از تصرّف در مالش بدون اذن و رضايتش مقطوع نموده و عزلت و كنارگى از ايشان را يكسره محترم دانسته ، و مضاجعه و مواقعه را تا حدّى از حقوق واجبهء ايشان شمرده و ايشان را تشبيه به قوارير مىفرمود ، رفقا بالقوارير كه به ملايمت آنها را بايد حفظ نمود و فشار نياورد كه شكسته نگردند ؛ « و انّما هى ريحانة » « 1 » كه بايد با او ملاطفت نمود ، تا به اين حدّ كه از كعب پرسيدند از آخر سخن پيغمبر صلى الله عليه و إله در مرض موت گفت : اين كلام بود كه : « النساء و ما ملكت ايمانكم » . « 2 » و فرمود : « خيركم خيركم لنسائه و انا خيركم لنسائى » « 3 » و قال صلى الله عليه و إله : « اتّقوا الله فى الضعيفين المرأة و الرقيق » « 4 » [ و قال صلّى الله عليه و آله ] « أحسن الناس ايمانا أحسنهم خلقا و ألطفهم بأهله [ و أنا ألطفكم بأهلى ] » . « 5 » و كذا و هكذا ؛ و به اندازهاى بر رعايت اين امور تأكيد و ترغيب و ذكر مثوبات و اجر نموده و بر خلاف و اضداد آن مذمّت و توبيخ فرموده كه در هيچ طريقه و ديانتى اين اندازه اهتمام نشده [ است ] .
و منها قعودها عن الجهاد : و از آنچه دربارهء زن رعايت فرموده ، عدم تكليف او به كلفت و مشقّت جهاد است به واسطه ضعفش طبيعيّا و خلقة ، و قلّت صبرش و خفّت عقلش و رقّت قلبش در مثل امرى كه زكاء و هوش و قسوت و غلظت و صبر و شجاعت در او مطلوب است . و هم مأمور بودنش به ستر عفاف و حجاب و نقاب كه منافى با شئون حرب است و مانع داشتن او به واسطهء حمل و رضاع ، و اولى بودن تمشيت امور داخلى از خارجى . پس برداشتن اين كلفت و مشقّت نهايت ارفاق و شفقت و رعايت است كه در زنان منظور شده [ است ] .
و منها : آن تسهيلات و تخفيفاتى است كه در نظر قانونگذار اسلام نسبت به زنان در باب ارتداد و قبول توبهء آنها و تطهير مرضعه ، خاصّه فى بول الولد و صوم المرضعة و الحامل و تعلّمى الفرائض و جعل مسجدها بيتها و نفقة اولادها على زوجها و غيرها رعايت و منظور شده [ است ] .
هامش
( 1 ) . عن علىّ عليه السلام : فإنّ المرأة ريحانة و ليست بقهرمانة . كافى ، ج 5 ، ص 51 ؛ شرح نهج البلاغه ، ج 16 ، ص 121
( 2 ) . اين روايت از امير مؤمنان عليه السلام است : بنگريد : كافى ، ج 7 ، ص 52 ؛ من لا يحضر ، ج 4 ، ص 189 ؛ تهذيب ، ج 9 ، ص 176 ؛ مستدرك ، ج 14 ، ص 255 ، ج 15 ، ص 457
( 3 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 443
( 4 ) . كافى ، ج 5 ، ص 511 ؛ من لا يحضر ، ج 3 ، ص 392 ؛ تنها در مكارم الاخلاق ص 218
( 5 ) . عيون اخبار الرضا ( ع ) ، ج 2 ، ص 38 ؛ وسائل ، ج 12 ، ص 153 ؛ بحار الانوار ، ج 68 ، ص 387 در متن كتاب روايت به صورت أكمل المؤمنين أحسنهم خلقا و ألطفهم بأهله آمده است .