بسم الله الرحمن الرحيم
[ سبب نگارش ]
يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ
« 1 »
چراغى را كه ايزد برفروزد * هر آن كس پف كند ريشش بسوزد
سبب نگارشنامه چيست و موجب كلفت خامه و زحمت خوانندگى است . اما سبب نگارش زمزمهء تازهاى است كه به گوش اهل هوش مىخورد يا نغمهء زايدهاى كه در طنبور اهل فجور نواخته مىگردد با اين افسانه و ترانه كه آن ديانت تامّهء كاملهء كه خدايش به كمال مطلق ستوده ، يعنى ديانت اسلاميه ، يعنى آخرين صحف تقنينيه كه وى را مصدرى جز وحى ربّانى و مبدئى جز الهام سبحانى نباشد ، كافيهء وافيه لحوائج الجامعة و ما يحتاج اليه الملة نيست ؛ و يا آنكه اگر كافيه باشد ، عملى نيست ، و يا اگر عملى باشد با تمدّن حاضرهء عصريه مطابق نيست و با ترقّى و سعادت بشر موافق نيست . و حاصل اين اقاويل و اوهام و اضاليل و احلام آنكه سياسى مدنى نيست ؛ پس براى سعادت بشر و عمارت مدينه بايد از او صرف نظر نمود و يكسره غربى اروپايى شده ، لباسا و معاشا ، لسانا و خطّا ، رسوما و عادتا ، علما و عملا ، تعليما و تعلّما ، مشقا و سلوكا و در خاتمه ، ايرانى جناب مثلا فرنگىمآب گردد ؛ و چون مفاسد و مضارّ اين رفتار و كردار بسيار و شنايع و قبايح اين گفتار ناهنجار و ناستوده رويهء ناگوار بىشمار ، لذا حماسهء دينيّه و حمامهء وطنيّه و محابه قوميّه و عاطفهء ملكيّه سكون و سكوت را ناروا و تجافى و صموت را جور و جفا مىيابد ؛ آن هم نسبت به اهل و اقرباء و عشيره و اولياء و همكيشان از اهل رشد و هدى . كدام است آن مفاسد و مضار قلّت علقه تا منتهى شدن به قطع علاقه با قريبان و وصل آن با بعيدان ! ضعف دوستى با خويشان و پيوندگان و قوّت آن با بيگانگان اجنبيان ، تا منتهى گردد به دشمنى دوستان و دوستى با دشمنان ؛ سستى در قواى داخله و قوّت در قواى خارجه ؛ خراب وطن محبوب و عمارت غربت خانهء غير مطلوب ؛ زوال استقلال دولت تا منتهى شدن به اضمحلال و انحلال مملكت ، آن محل اقامت نياكان و موطن پدران پاكان و استحكام و شوكت ممالك بيگانگان ؛
هامش
( 1 ) . صف 77