زيبايى متن فارسى آن در برخى موارد نشان از تسلّط مؤلف بر زبان فارسى دارد . به يك نمونه بنگريد : « و غضّ بصر در موقع خروج ، و حفظ زينت و نرمى در گفتار ، و آرامى در رفتار و مرعات جلباب و ستر و خمار را كه اين اطوار مناسب مقام اوست ، در شؤون او اعتبار فرموده ، دست اغيار و چشم نظّار را از آن مجمع محاسن و گلزار رخسار كوتاه نموده تا اجنبى طمع در گل و مل و در پسته و بادام خسته و سيب برجسته و ترنج دلخسته و حقّهء سربسته و شعر النبات سرشكسته و نقل آراسته آن ضعيفهء پا شكسته ننمايد ، و گنجينهء در بسته را نگشايد . »
به هر روى ، مقالهء اول كتاب دربارهء « زواج و ما يتعلق بها » است . نخستين سخن آنكه « داستان تناكح و ازدواج مبدأ و اصل است از براى موضوع اجتماع و تمدن » . و سخن دوم آنكه قرآن و سنّت براى اين امر نهايت احترام را قائل بوده و در برابر طلاق امرى مجاز اما مكروه دانسته شده است . اسلام روى تعدّد زوجات تكيه كرده و حالت وسطيت ميان اديان را دارد ؛ چون به هر روى ، كثرت زواج از نظر اسلام ، يك ارزش محسوب مىشود . زنها به دلايل سنى و جز آن ، بسيارى از اوقات صاحب فرزند نمىشوند ، اما مرد در آن وقت مىتواند صاحب فرزند شود و بنابراين مجاز است تا در صورت رعايت عدالت تا چهار همسر داشته باشد . مؤلف محدويت زن را در فرزنددار شدن محاسبه كرده و در قياس با سن بچهدار شدن مرد كه تا پايان عمر اوست ، چنين نتيجه مىگيرد كه مرد بهطور طبيعى بايد بتواند تا چند همسر داشته باشد .
گفتنى است كه اين رساله و رسائل مشابه ، در بسيارى از موارد ، بناى استدلالهاى خود را وضع طبيعى موجود گرفته و اگر ادلّهاى هم به لحاظ علمى در شمار كشفيات جديد مطرح شده ، براى تصوير اين وضعيت طبيعى و به دنبال آن استنتاج و استدلال از آن بهره مىگيرند .
در بحث تساوى زن و مرد ، به اعتقاد وى ، نوعى افراط و تفريط صورت گرفته است .
برخى « زن را در مرتبهاى از ذلت و مهانت و زبونى انداخته » او را چونان كنيز مىدانستهاند .
نمونهء آن را در يونان قديم و جاهليت عرب مىتوان مشاهده كرد . متجددين نيز راه « افراط » رفته « قائل به تساوى زن من جميع الجهات شدند » . اين گروه در « قرن اخير رسالهها در اين باب نوشته » و حتى برخى از نصاراى اين عصر ، يك آزادى مطلقى به زنها دادهاند .
اينجاست كه مؤلف به سراغ كشفيات علمى جديد رسيده ، از اروپا رفته مىكوشد تا نشان دهد زن بهطور طبيعى در مرتبتى پايينتر از مرد قرار دارد . مطالبى كه نقل مىكند مستند به دانشمندان اروپايى است و به تفصيل ديدگاههاى آنان را منعكس مىكند . وى به علاوه ، به وضعيت طبيعى قابل درك در تفاوت ميان زن و مرد هم استدلال مىكند .
رسائل حجابيه (فارسى) — صفحة 540
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٥٤٠