زنها محوّل گردد ؛ پس لا بد است از كوشش در آن ، و مرد زوجه اختيار مىنمايد تا كفايت كند او را از زوجه و خادم ؛ يعنى هم تمتّع زوجيّت از وجود زن حاصل نمايد و هم استفادهء خدمت ؛ و اگر قدرت بر نگاه داشتن خادم باشد مصايقه ندارد .
و واجب است كه زن مطيع شوهرش باشد ؛ چه مأمور لابدّ است كه اطاعت آمر بنمايد ، و طريقى به جهت اطاعت زوجه براى زوج نيست بهتر از ديانت ؛ پس ناچارند مردان بايد زنان و دختران خود و زنانى كه با او قرابت دارند ، به ديانت ترغيب نمايد تا مركوز ذهن آنها گردد و داعى زن شود به اطاعت زوج ، و لابدّ است نيز از تعليم امور داخلى به زنان از قبيل پختن و جاروب كردن و دوختن و شستن و مانند اينها كه اهمّ امور است براى زنان ؛ و نيز لابدّ است در مقام تعليم و تعلّم كه زبان امّى را به زنان بياموزند اعمّ از فارسى يا عربى يا غير اينها ، بعد عربى از نحو و صرف و لغت و ادبيات و نحو اينها ؛ و اگر بخواهد فقه و اصول تحصيل نمايد ، مضايقه نيست ؛ براى اينكه در قوّهء تفهيم و تفهّم و افاده و استفاده مىافزايد و مواظبت بر تمام اينها به قدر امكان تا قدرت پيدا كند بر قرائت قرآن و كتب احاديث و ادعيه و كتبى كه متضمّن تحريص و ترغيب زنان است بر اطاعت شوهر و امر آنها به نماز و روزه و ساير احكام ديانت و اجازهء آنها براى رفتن به مجالس عزاى حضرت سيّد الشهداء - ارواحناه فداه - براى آنچه در مجالس عزادارى است از فوايد ، مانند ازدياد ديانت و اطلاع بر اخبار سابقين ؛ چنانچه بيان كرديم در رسالهء خودمان كه موسوم است به فلسفة الحسينيه ؛ اگر اطمينان به آنها دارند ، فبها المطلوب و الّا آنها را با كسى بفرستند كه طرف اطمينان است ، اگر ممكن باشد و الّا او را در خانه مشغول گردانند به كتب اخبار و احاديث . و باكى نيست در تعليم حساب و هندسه به آنها براى اينكه ذهن را روشن كرده ، باعث زيادتى عقل و فهم مىشود .
تنبيه : يكى از جرايدنگاران اروپا در يكى از جرايدش نگاشته : علماى مذهب شيعه از فرق اسلام قابليّتشان شديدتر است براى اكتساب مطالب و صنايع از غيرشان ؛ حتى از فلاسفه ؛ هرگاه در مدّت قليله مشغول به علمى يا صنعتى شوند ، ترقيات كثيره برايشان حاصل مىشود و جهتش دانسته نشده است . تمام شد خلاصه كلامش .
مىگوييم : جهت چيزى است كه ما كه ذكر كرديم ؛ از اينكه علم فقه و اصول در قوّهء تفهيم مىافزايد ؛ به اين جهت است تعلّم براى آنها سهل مىگردد . و همچنين لابدّ است در مزاوجت كفويّت و ملايمت اخلاق ؛ پس زن عالمه را به مرد جاهل نبايد داد ؛ چون سخت است بر او تمكين از شوهر جاهل ، براى صعوبت تمكين عالم از جاهل ، مگر اينكه جاهل متديّن باشد ؛ پس حاصل مىشود كفويّت غالبا براى عظمش در انظار و در نظر زن ؛ پس قدرش را مىداند و توهين او نمىنمايد و اطاعت بر او صعب و دشوار نيايد . و همچنين لابدّ
رسائل حجابيه (فارسى) — صفحة 533
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٥٣٣