خمار و لباس است ؛ چنانكه روايت به اين معنى وارد شده است كه ما ظهر ، ما دون خمار است ؛ براى اينكه خمار مضروب بر جيوب است ؛ پس ما عداى وجه را مىپوشاند ؛ پس آنچه را كه خمار بر آن محيط مىشود ، غيرمربى است مگر وجه ؛ و لباس ستر مىكند ما سواى دو كف و قدم را ؛ پس زينت ظاهره آن است كه مستور به خمار نيست ، مثل وجه ؛ و مستور به لباس نيست مثل دو كف و دو قدم ؛ و به تحقيق براى زينت ظاهره در اخبار ، به اعضاى مذكوره مثل زده شده و مقابل زينت ظاهره ، زينت باطنه است و آن مستور به لباس و خمار مثل بدن ، موى ، ساق ، ذراع و مثل اينها ؛ پس مراد از زينت كه حرام است اظهارش ، آن زينت باطنى است فقط ؛ و مراد از زينت ثانيه است ؛ پس حاصل مراد از آيهء ثانيه اين شد كه جايز نيست بر نساء اظهار زينت باطنى مگر براى اشخاص مستثنى ؛ پس وجه و كفان و قدمان خارجند از وجوب ستر رأسا ؛ براى اينكه از زينت ظاهرى هستند . پس آيهء اولى صريح است در خروج وجه و كفين و قدمين و ثانيه هم كه غير شامل است بر اينها و مطلوب همين است .
مىگوييم : شكى نيست در اينكه ابداء كه در آيهء اولى است ، مثل ابداء در آيهء ثانيه [ به ] معنى اظهار است ؛ پس آيهء اولى در قوّهء اين است كه گفته شود : « و لا يظهرن زينتهن الّا ما ظهر منها » ؛ و شك نيست كه مراد از ظهور مأخوذ در استثنا ، آن معنى است كه اظهار مذكر متضمن آن است به شهادت تبادر و حكم عرف ؛ و به خاطر احدى خطور نمىكند غير اين معنى ؛ پس فرقى بين آن دو نيست ، مگر اينكه اول فعل اختيارى است كه صحيح است تعلّق تكليف به آن خلاف دويم كه فعل اختيارى نيست . پس معنى آيه اين مىشود كه اظهار زينت بر زنها حرام است مگر آنچه ظاهر است از آن زينت اتفاقا بدون قصد و اختيار كه آن معفوّ است ؛ براى اينكه از تحت اختيار آنها خارج است ؛ نظير قول الله تعالى
« وَ لا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ »
. « 1 » و همچنين قوله تعالى
« وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ »
. « 2 » مراد اين است كه معفوّ عنه است ؛ چه قبل از زمان تكليف واقع شده است .
پس در آيه دلالت بر تقسيم زينت بين ظاهره و باطنه نيست . و آنچه در روايت وارد شده كه مراد از ما ظهر وجه و كفين است ، معنى اين است كه آنچه ظاهر است اتفاقا از دون قصد و تعمّد و مورد عفو است ، آن وجه و دو كف است فقط لا غير .
پس اگر بگويى : هرچه ظاهر شود بدون قصد و تعمد مورد عفو است مطلقا و لو بالنسبة به ساير بدن فرض شود و اختصاص به وجه و كفين ندارد ، براى اختيارى نبودنش .
هامش
( 1 ) . نساء ، 22
( 2 ) . نساء ، 23