السوار . « 1 » فرمود : آرى مادون مقنعه از زينت است . و روايت هم اطلاق دارد بر مزيّنهء فعلى و عدمش ؛ و همچنين اين روايت كه زينت بر سه قسم است : زينة للناس - يعنى غير اولى الاربة - و هو الوجه و الكفّان ، و زينة للزوج و هو الجسد كلّه ؛ و زينة للمحرم و هو بين ذلك ) « 2 » در اين روايت اطلاق شده است زينت بر تمام بدن و روى و كفّين و نيز مطلق است از حيث زينت فعلى و عدم فعلى ؛ پس مواضع زينت : روى ، دو دست ، دو پاى ، سر ، موى بلكه ساير بدن است ؛ براى اينكه مزيّن به لباس است ؛ اگرچه مستور است به لباس و نظر بر آن حرام نيست ؛ چنانچه اشاره به آن شد .
پس حاصل معناى آيه اين شد كه جايز نيست براى زنها ظاهر ساختن چيزى از بدن خود و موى خود و روى خود و غير اينها براى مردان مگر براى اشخاصى كه مستثنا شده است در آيه ؛ و مقصود همين است . و همانا خداوند تعالى تعبير فرموده به اين عبارت و نفرمود : و لا يبدين أنفسهن ؛ براى اينكه بدنهاشان در آن زمان مستور به لباس بود ؛ چنانچه در هر زمان چنين است و اظهارش قبيح است جدّا و محتاج به نهى عضوى است كه مكشوف بوده و آن وجه و سر و موى و دو كف و دو قدم است ؛ و اين اعضا است كه عمدهء مواضع زينت است ؛ پس تعبير از اين موضع به زينت فرموده ؛ به اضافهء اينكه اين مواضع غالبا خالى از زينت نيستند و اين نيز وجه ديگر است براى صحّت اطلاق زينت بر اين اعضا ؛ و اگر تو قبول ندارى صدق مواضع زينت را بر تمام بدن ، ما هم مضايقه نداريم ؛ براى اينكه حرمت ابداء بدن زن مسلّم است ، حتى نزد متجددين ( يعنى متجددين از متديّنين ) و ممكن است براى ما اثبات مطلب به دليل ديگر از اخبار و غيره ؛ و همانا كلام در مواضع مذكوره است كه اروپايىها مكشوف داشتهاند و متدينين براى موافقت و متابعت با آنها چارهجويى مىكنند و دست و پا مىزنند .
پس اگر بگويى خداوند تعالى در آيهء قبل از اين فرموده است
( وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها )
و به تحقيق از اخبار وارد شده است كه مراد از ما ظهر ، وجه و دو كف و دو قدم است ؛ پس معلوم مىشود از اينكه زينت بر دو قسم است : زينت ظاهره و آن وجه و دو كف و دو قدم است ؛ و زينت باطنه و آن سواى اعضاى مذكوره است . و مراد به باطنه ، مستوره به
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 520 ؛ وسائل ، ج 20 ، ص 200
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 101 ؛ تفسير البرهان ، ج 4 ، ص 60 متن حديث چنين است : عن أبى جعفر عليه السلام فى قوله« وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ »، قال : هى الثياب و الكحل و خضاب الكفّ ، و السوار ؛ و الزينة ثلاثة :
زينة للناس ، و زينة للمحرم ، و زينة للزّوج ؛ فأمّا زينة الناس ، فقد ذكرناه ، و أما زينة المحرم ، فموضع القلادة فما فوقها ، و الدملج [ المعضد من الحلى ] و ما دونه ، و الخلخال و ما أسفل منه ؛ و أما زينة الزوج ، فالجسد كلّه .