مىكنند ؛ پس اگر انسان در چنين شهرى واقع شود ، چگونه ممكنش هست كه به عورت كسى نظر ننمايد ، مگر اينكه از خانه بيرون نرود يا در طريق چشم بسته راه برود ؛ مثل آدم نابينا و با كسى معاشرت و معامله ننمايد ، از ترس اينكه مبادا نظرش به عورت كسى واقع شود . آيا اين غير حرج شديد است ؟ بلكه منجر به اختلال نظام عالم مىگردد . پس مردم از شغل و كار خود باز مىمانند .
و شاهد بر اين چيزى است كه وارد شده در جواز نظر به موى سر اعراب باديهنشين : « 1 » بأنّهم اذا نهوا لا ينتهون . « 2 »
و محصّل كلام در اين مطلب اين است كه دو حكم مذكور ، يعنى وجوب غضّ و عدم وجوب حجاب باهم منافى هستند و رفع اوّل ممكن نيست براى ضرورت ثبوتش ؛ پس معين شد رفع ثانى ، يعنى عدم حجاب ؛ وقتى منتفى شد عدم وجوب حجاب ، ثابت مىشود وجوب حجاب براى محال بودن ارتفاع نقيضين ؛ پس وجوب غضّ كشف مىكند از وجوب حجاب بر نساء و هو المطلوب .
پس اگر بگويى غض چنانكه واجب است بر رجال ، واجب است بر نساء ، پس واجب است بنابراين وجوب حجاب بر رجال نيز تا آخر آنچه گفته شد طابق النعل بالنعل ؛ جواب مىگوييم : اوّلا حجاب زن كافى است از حجاب مرد ، براى اينكه مراد به نظر آن نظر تامّ مميّز شىء است به كيفيت و هويتش ؛ و آن ممكن نيست از وراء حجاب . به همين جهت ، زنان وقتى بخواهند چيزى را تمييز بدهند ، حجاب را عقب مىزنند يا بلند مىكنند تا تمكّن از نظر به آن چيز پيدا نمايند . براى اينكه گفتهاند نظر به عكس مخترع در زمان ما جايز است ؛ اگرچه عكس زن باشد . همچنين نظر برعكس زن در آب در عدم تميز تامّ و نظر به زن در شب تار به حيثى كه ببيند ، لكن رؤيت غير تامّه ؛ حتى اينكه اشكال كردهاند در عكس زن در آينه ؛ و اگرچه بناى زنهاى عفيفه و محجّبات در مذكورات هم حجاب است و بنابراين اگر فرض بشود كه مرد بداند نظر زن بر او از روى ريبه است نه از وراى حجاب ، واجب است بر مرد ستر يا رفتنش به مكانى كه او را نبيند . و بعضى از علما فتوا دادند به اين كه اگر مرد بداند كه زن نظر بر بدنش مىكند ، واجب است بر مرد پوشانيدن بدن خود ، پس تأمّل نما .
ثانيا وجود حيا است در زنها ؛ پس تعقيب نمىكنند مردان را به واسطهء حياى مذكور
هامش
( 1 ) . متن حديث چنين است : لأنهنّ اذا نهين لا ينتهين . من لا يحضر ، ج 3 ، ص 469 ؛ علل الشرايع ، ج 2 ، ص 565
( 2 ) . و در اين مقام به مقتضاى قوانين علميه ، اشكالاتى ايراد فرمودهاند و جوابهايى دادهاند و هركه اطلاع بر آنها را بخواهد ، به اصل كتاب مراجعه فرمايد - مترجم .