براى مسكن و زوجهء جميله براى جمال و تمتّع بردن و مثل اينها . و گاهى محبّت بذاته است با قطع نظر از انتفاع به آن ، مانند محبّت شخص به ذات خودش كه از حيات خود لذّت مىبرد و راحت مىيابد . حبّ اولاد هم از همين قبيل است و براى انتفاع نيست . به همين جهت است كه هرچه اولاد نسبت به والدين مخالفت نمايند و اذيت كنند راضى به فوت اولاد نمىشوند ؛ چنانچه حيات شخص موجب راحت نفس و لذّت شخص است ؛ همچنين حيات فرزند موجب راحت و لذّت والدين است ؛ براى اينكه ولد از والدين متولّد شده و جزء بوده ، و لو سابقا ؛ به همين جهت است كه صفات پدر و مادر غالبا به فرزند انتقال مىيابد و فرزند شبيه به والدين مىشود و براى اين موضوع علم مخصوصى است كه ناميده شده است به قيافه ؛ و علت اين است كه نطفه جزء پدر يا جزء پدر و مادر و مربّات مادر و اجزاء مادر است . به عبارت ديگر ، چنانكه محبّت مأكولات و مشروبات حقيقة محبّت اكل و شرب است و در ملابس پوشيدن و در مساكن محبّت سكونت است ؛ همچنين محبّت به نفس بقاى نفس است و محبّت به اولاد از اين قبيل است . چنانكه انسان بقاى خود را دوست دارد ؛ بقاى فرزند را دوست دارد ، براى اينكه ولد از او خلق شده چنانكه از بقاى نفس در راحت است ؛ همچنين است بقاى ولد با قطع نظر از انتفاع به او .
پس به اين بيان واضح شد كه شير دادن از پستان موجب حصول محبّت است بين طفل و مادر در عالم شعور و ادراك در هريك از طرفين . و نيز از جمله امورى كه به فرمان خالق طبيعت محوّل به مادر شده ، تربيت طفل است در ساير امور متعلقهء به طفل ؛ زيرا كه محبّت مادر به طفل از ديگران زيادتر است . وقتى كه امر تربيت طفل داير شود بين آنكه محبّت زيادتر است و بين غير او ، البته به حكم محكم عقل ، آنكه محبّت زيادتر است براى تربيت طفل مقدم است بر غير ؛ براى آنكه تربيت ناشى از محبّت ، نفعش براى طفل بيشتر و راحتش زيادتر و ضررش كمتر خواهد بود . چون نظر به محبّت مذكورهء مادر حتى الامكان اذيت فرزند را نخواهد ؛ همچنين مادر در امور طفل بيش از ديگران مواظبت دارد . اين است كه مادر وقتى مىداند طفلش در خانه به خواب رفته و براى حاجت بيرون مىرود ، به قدر امكان سرعت در انجام نموده ، مراجعت مىنمايد از ترس اينكه مبادا طفلش از خواب بيدار شده ، مادر نباشد و غير مادر از اينگونه قيود آزاد است ؛ « 1 » پس وقتى كه حمل و ارضاع و تربيت طفل محوّل به نسوان باشد با وجود اينها چگونه مىتوانند از عهدهء كسب و تجارت برآيندو
إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عُجابٌ
؛ به علاوه اينكه در هر ماه زن به عادت زنانگى ابتلا پيدا مىكند و براى كثافت دم او ، از مردم و مردم از او اجتناب مىنمايند و اين حال نيز با كسب و
هامش
( 1 ) . مثل در فارسى معروف است : مادر را دل سوزد دايه را دامن - مترجم