رساله منافى است ؛ پس در صورتى كه آية و روايتا بر مردها واجب باشد پوشانيدن نظر خود از تمام اجزاى زنان از وجه و بدن و غيرهما ، و حرام باشد نظر به آنها از روى ريبه و شهوت ، و لو اينكه گفته شود ستر بر زنان واجب نيست ؛ ليكن اگر كسى اهل شهوت نباشد و بىغيرتى را شعار خود نكرده باشد و با نظر انصاف ملاحظه كند ، بايد تشكّر كند از زنان به ستر آنها كه امر را بر مردان سهل نمودهاند و خود را پوشانيدهاند و بهطور سهولت مردان امتثال امر الهى را مىنمايند .
و بالجمله رفع حجاب اگر براى نظر كردن به زنان است ، بيان گرديد كه نظر به آنها به حكم قرآن و اخبار حرام و معلوم است كه فايدهاى سواى اين مترتّب نيست ، جز بىناموسى و دستاندازى اجانب و مردمان شهوانى به پردهگيان ، چنانچه
« ذلِكَ أَزْكى لَهُمْ »
بيان حكمت غضّ را فرموده كه اين حرمان از نظر ، اقرب به طهارت نفوس و عفّت شماهاست .
و اگر كسى بخواهد از روى اهميّت عدم وقوع نشر كه مقدمهء آن ايجاب غضّ است ، استكشاف وجوب ستر را بر نساء نمايد و رجال را به حكم حرج يا به اجماع و ضرورت خارج كند ، استبعادى ندارد .
مقالهء ثانيه در [ بيان ] وجوب ستر بر نساء [ با ] آيه و روايت
اما آيه : پس جملهاى از آيه غضّ
« وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها »
، آنچه را كه به عقيدهء بنده در معناى زينت مناسب و مىتوان به آن بهتر مدّعا را ثابت نمود ، اين است كه زينت بر وزن فعلة و مراد از آن هيئت نيك و خوب است .
و فعلة لمرة كجلسة * و فعلة لهيئة كجلسة
پس بنابراين ، مراد هر وضع خوش و هر هيئت نيك است كه از براى زنان است ؛ چه طبيعى باشد مثل تناسب اعضاء و غيره كه بدون هيچ آلايشى ثابت بوده باشد يا عرضى و مصنوعى بوده باشد ، بلكه اظهر افراد زينت همان طبيعى است . و كثرت استعمال زينت در هيئآت حاصلهء عرضيّه در السنهء عجم است و موجب انصراف نخواهد بود و خلاف ظاهر وضع لغوى است . چنانچه دليل بر اعمّيّت زينت ، روايت واردهء در تفسير على بن ابراهيم است كه زينت را به سه قسم منقسم نموده : قسمى از براى ناس ، و قسمى از براى محارم ، و قسمى از براى زوج تا آخر روايت كه مىفرمايد : و اما زينت زوج ، پس تمام بدن است . « 1 » و مراد از « ما
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 101 ؛ تفسير البرهان ، ج 4 ، ص 60 متن حديث چنين است : عن أبى جعفر عليه السلام فى قوله« وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ »، قال : هى الثياب و الكحل و خضاب الكفّ ، و السوار ؛ و الزينة ثلاثة :
زينة للناس ، و زينة للمحرم ، و زينة للزّوج ؛ فأمّا زينة الناس ، فقد ذكرناه ، و أما زينة المحرم ، فموضع القلادة فما فوقها ، و الدملج و ما دونه ، و الخلخال و ما أسفل منه ؛ و أما زينة الزوج ، فالجسد كلّه .